Digital literacy

Jesus, Steve Jobs' mindre kjende bror, på lanseringsfesten for iPad.

Som long time Shia-Mac’ar er det ikkje meir enn rimeleg at eg kommenterer Apples iPad som blei lansert i går

Responsen er sjølvsagt blanda, men eg er overraska over kor lik kritikken av iPad er kritikken som i si tid blei retta mot iPhone. Vi veit jo alle at det finst eit HTC-produkt som kan gjere langt fleire ting enn det som kan gjerast med iPhone, men det er ikkje den vegen Apple går. Ikkje å gå den vegen har altså vist seg å vere ein god strategi. Dette trur eg gjeld iPad òg. Som fleire er inne på i sine kommentarar, ikkje minst Reverend Stephen Fry, er iPad å forstå som ein mediestrategi meir enn ein dings, medan resten av tablet-verda tenkjer i heilt andre baner. Derfor vil vi sjå at denne plattforma, som vel meir er ei ny klasse datamaskin, vil utvikle seg i tida som kjem. Å kritisere Apple for å pushe design-statements er fullstendig å misforstå kva dei held på med, like eins (som nokre gjer og har gjort) å hevde at iPhone og/eller iPad er for jenter eller ungar (!). (Dette er for øvrig eit ekko av gamle dagars omtale av Macintosh-maskina; grensesnittet var så mykje enklare enn grensesnitta til konkurrentane at det måtte jo vere for enkle folk.)

Både NRK Beta og Ida Aalen lèt til å tenkje i slike baner, der dei spekulerer i at iPad kan passe for barn. Tvert om meiner eg at ungane ikkje er ei særleg god målgruppe her. For det første får du ikkje Flash på iPad, og då har du stengt for nokre av dei mest vanlege unge-aktivitetane på nettet: alle Flash-spela (som td. 123spill.no (og mange, mange andre spel- og aktivitetssider i Flash) og diverse Facebook-spel som det nedre fjortis-sjiktet elskar. Adobe anslår at 70% av spela på weben er Flash-spel. For det andre er nerven i slike satsingar som iPad og iPhone forretninga som blir knytt opp til dingsen, der du opprettar konto med kredittkortet ditt, og på enkelt vis lastar ned musikk, bøker, spel, filmar etc. Den enkle koplinga mellom ein god marknad og ein god dings er ei viktig årsak til at iPod’en tok rotta på MP3-spelar-marknaden, og denne formelen vil vere avgjerande i den utvida mediamarknaden òg. For det tredje tviler eg på at ungar i det heile ønskjer seg noe slikt — kva er det i design, funksjonalitet og profil elles som skulle få ungar til å mase på denne til bursdagen sin?

Snarare er iPad ei voksenmaskin i ei anna klasse enn PC-en, med god programvare, tilgang til media og eit enkelt, raskt og solid OS i botnen. At teknoentusiastane finn det litt enkelt (ei felle eg sjølv går i ofte), har ikkje nødvendigvis noe med verkelegeita og marknaden å gjere.

Kindle er sjølvsagt òg ein slik blanding av marknad og teknologi, men eg opplever sjølv Kindle som to gode steg tilbake i spørsmålet om digital lesing. Det er vanskeleg å bruke teksten til anna enn å bla fram og tilbake; dei gongene eg vil notere, kryssreferere, forstørre tabellar etc., gjer Kindle ein dårleg jobb. Der er Kindles iPhone-app langt betre, om enn ikkje perfekt, og den kan òg brukast på iPad. iPad blir altså for meg (ja, eg har førehandsbestilt på Eplehuset) vegen inn i Amazon-marknaden, og sannsynlegvis vegen inn i dei andre bokbutikkane som kjem (under føresetnad av at det blir gjort avtalar som gjelder den norske marknaden). Det same gjeld lesing av aviser og magasin, som på Kindle er alt for dårleg. Eg ser ikkje føre meg at folk som er vande med å sjå fargebilete, filmklypp og klikke på lenker vil slå seg til ro med Kindles statiske, treige og papir-imiterande gråtoneløysingar.

iPad kjem altså med ein variant av iPhone/iPod-operativsystemet, og dette trur eg er svært klokt, til skilnad frå alle dei tunge og forvirra Windows-tabletane som blir pusha. Som Jesus Jobs sjølv var inne på, handlar dette om å byggje vidare på ei plattform med eksisterande program og utviklingsmiljø, i tillegg til at kvar og ein med ein iPhone veit koss dette skal brukast. Og som med iPhone, trass sitt enkle grensesnitt, får vi tru at folk likar å bruke iPad. Det er trass alt dette som får folk til å bruke Apples dingsar, trass i at alle andre dingsar i marknaden har absolutt alle funksjonar og litt til.

Å klamre seg til ein slik dings som redninga for ulike mediabransjar i motvind er å forenkle heile situasjonen. Men viss 2010 blir lesebrettets år, kan ein klasse av datamaskiner meint for å ta seg av det som ligg mellom telefonen og laptoppen, utan å gje fullstendig etter for papir-/bokmetaforikken som Kindle etc. støttar seg på, vere ein god strategi. Eg trur rett og slett ikkje folk held ut lesaropplevinga som Kindle tilbyr, med mindre noe alvorleg skjer med funksjonalitet og fart.

apple, e-bøker apple, ebok, ipad, kindle

Via gode twitter-buddies (@ingerhilde, som igjen fekk det frå ein elev (!)) blei eg gjort merksam på eit prosjekt, Apertium (sjekk nettsida her og Wikipedia-oppslaget her), for omsetjing av tekst mellom språk. Dette kjenner vi jo frå fleire andre tenester, det interessante her synest eg for det første er at det er eit open source-prosjekt (utvikla med støtte frå den spanske og den katalanske regjeringa, som òg er interessant nok i seg sjølv), og for det andre at eitt av para der det blir utvikla reglar for omsetjing er nynorsk/bokmål.

For berre eitt år sidan snakka vi om den dyre, innelåste og proprietære (så vidt eg veit) Nyno, som truga stilskrivingsparadigmet i norsk skule, og –vips!– så har vi ei opa løysing som ganske sikkert dreg til seg merksemd.

Kvifor? For det første av di det er interessant for fleire å kunne omsetje mellom ulike språk, og spesifikt i Noreg mellom bokmål og nynorsk: Offentlege kontor med sine krav er det mest opplagte dømet når det gjeld det siste. Men òg tenester som handlar om omsetjing av større mengder tekst på nett som no kan bli tilgjengeleg for langt fleire. (Dette har vi forsåvidt hatt via Google translate frå før, men sjølvsagt ikkje mellom nynorsk og bokmål. Ei nyttig teneste, faktisk, dersom du er interessert i å lese ein spansk nyheitsartikkel og ikkje kan språket godt nok til dette.) For det andre av di det er eit ope prosjekt, og (med atterhald om ressursar, ambisjonar og tilknyting til gode miljø) dermed eit prosjekt som kan suse forbi prosjekt som Nyno, som lèt til å vere forankra i ein god, gammal og seig forretningside om sal av dyre lisensar.

I tillegg har dette epistemologiske undertonar i diskusjonane om informasjon, tekst, lesing, kunnskapar og læring i ein digitalisert del av verda. Kva i all verda skal argumenta vere for ikkje å sleppe elevane til med slike verktøy? Argumentet må vere at utviklinga på den digitale fronten kjem til å snu, eller at vi ikkje har noen garanti for at vi har tilgang til desse vertkøya i framtida, og derfor må lære oss dei underliggjande systema.

Eg trur følgjande: Digitaliseringa er ikkje eit eksternt fenomen, lausrive frå resten av verda. Det er ein del av større samanhengar, som ògså skulen er ein del av. Skulen er altså ingen naiv motkultur, som autonomt kan utøve kraft til dømes mot det digitale, men ein del av ein langt større dynamikk. I denne dynamikken kan (må) utviklinga skje, og då må ein her søkje å forstå både samanhengar og motsetnader. Heilt konkret: Å bruke slike digitale verktøy i skulen bør motivere til å skape smartare oppgåver; å plassere dette inn i kanon-tenkjinga og det reproduktive regimet som dominerer store delar av skulen no, er heilt meiningslaust.

På eitt plan er det då ingen prinsipiell skilnad mellom Apertium brukt i språkundervisinga og skyvelæret brukt i snekringa, men det handlar om kva normer, lover og reglar (kva episteme) dette skal tenkjast som ein del av. Her ligg ingen føringar for ikkje å kunne systemet under språket, tvert om bør vi tenkje nettopp dèt, men på ein annan måte.

Vel, nokre døme på nynorskomsetjingar, frå bokmål (riksmål , som viser både det eine og det andre, men som likevel er lovande. Problema som her teiknar seg er (vil eg tru) svært overkomelege. Tenk dette kopla opp mot regelverk, i eit grensesnitt der du kan jobbe med språket på ein smart måte:

BM: Den siste krig (den 2. verdenskrig) tok livet av den unge mann jeg tidligere refererte til som Per.

NN: Den siste krigen (den 2. verdskrig) tok livet av den unge mannen eg tidlegare refererte til som Per.

BM: Damen, hvis hund het Bella, eide en villa, hvor jeg leide hybel.

NN: Damen, viss hund heitte Bella, eigde ein villa, der eg leidde hybel.

nynorsk, opne standardar apertium, nynorsk, open source

Via @margreta på Twitter (og her) blei eg gjort merksam på ein artikkel i Utdanningsnytt.no, som i gjennom eit intervju med ein glad IT-rettleiar ved noe som blir kalla Pedagogisk senter i Haugesund, omtalar nok eit system for overvaking av elevars bruk av PC i skulen. Frå før har vi fleire andre system, mellom anna plagiatkontrollane som både skular og universitet lener seg på, implementert i læringsportalane som til dømes it’s learning og Fronter.

Tilbake til denne IT-rettleiaren, som i artikkelen framstår som i alle høve oktobers nyttigaste idiot for den bransjen som skor seg godt på frykt og beven av dette slaget. For, seier han, systemet er “/…/ikke ment som et overvåkningssystem, det brukes ikke sånn,” (rett nok berre for å slå seg sjølv på kjeften eit par linjer under, når han forklårer koss læraren ser på skjermen til elevane: “Det vises tydelig på elevens skjerm når elevens maskin overvåkes av læreren (mi utheving).” Nuvel.)

Sjølvsagt er dette eit overvåkingssystem. Det blir freista framstilt som ein reiskap for å gjere undervisinga betre, men i røynda er både dette og liknande typar programvare (som plagiatkontrollen i it’s learning) eit reindyrka våpen for å oppretthalde ro und ordnung i ein situasjon der nokre er ubekveme med det som skjer.

Problemet her er alle nissane som følgjer med dette programvarelasset:

For det første: Å møte elevar med at alt dei gjer i ein gitt situasjon skal overvakast av di dei nok sannsynleg kjem til å handle uønska, er i seg sjølv eit svært uheldig signal å gje elevane, både som institusjon og som lærar. Dette formidlar eit menneskesyn i alle høve eg ikkje greier å stå inne for, og som den lange humanioratradisjonen eg er innsosialisert i som akademikar seier lite fint om.

Vidare: Å tru at ein løyser problem som handlar om orden gjennom teknologi, er naivt, sjølvsagt av di problema som oppstår ved tilløp til misbruk i klasserommet ikkje har teknologisk opprinning. Som lærar er ikkje oppgåva di å slå av datamaskina når eleven vaskar fisketankar på Facebook eller glor på ei naken rumpe, men å utdanne vedkomande. Det er slik mykje læring i ei naken rumpe.

Dessutan er det òg problematisk å ramme inn arbeidet med ein av dei grunnleggjande kunnskapane, den digitale kunnskapsorganiseringa, med haldningar knytt til frykt og kunnskapsløyse, heller enn med haldningar knytt til potensiale, påverknadskraft gjennom deltaking og kritisk tilstadevere i samfunnet. Deltaking i skriftsamfunnet, for det er dèt dette handlar om, gjev deg mulegheiter og potensiale, og gjev oss andre mulegheiter for å dra nytte av alt det gode du kan skape. Dette er følgjeleg ikkje noe som skal behandlast med mistenkeleggjering. Du kan gjerne vise deg å vere ein idiot, men du er det i alle høve ikkje før du har vist det.

Ein kan derfor heller byrje å lure på kva det er som står på spel her, sidan slike teknologiar ser ut til å ha ei stor tilhengarskare både i skulen og på universiteta. Tja, sjå då på universitetssektoren, som årleg stryk fleire elevar av di plagiatkontrollen gjev for store utslag. Dersom vi no ein augneblink kjøper historiene om at elevane har klypt og limt for mykje frå andre oppgåver og Internett (noe som i seg sjølv er ein problematisk og unyansert påstand):

a) Er ikkje dette i 2009 like mykje eit spørsmål om kva kunnskapssyn ein er interessert i å oppretthalde og forvalte i eit universitetssystem, som det er eit spørsmål om juks? Er den ultimative kunnskapsprøveavlegginga framleis, og eg tillet meg nok ein gong å  påpeike at kalenderen viser 2009, reproduksjonen av pensum, formidla av ein professor, universitetslektor, førsteamanuensis?

b) Kva om ein heller erstatta dei reproduksjonsinviterande oppgåveordlydane (som i våre dagar dreg med seg mistenkjelegheit mot den som avleverer svar, tilrår rein pugg og frarår kjelder) med ordlydar som beint fram krev at studentane nyttar det dei kan finne av kjelder, til å setje saman nye svar heller enn optimale kopiar av fjorårdets A’ar og B’ar?

c) Er det ikkje like mykje eit teikn på at teknologien blir brukt til å finne litt vel liberal kjeldebruk, som at kjeldebruken har blitt litt vel liberal som følgje av teknologien? Kven kan med handa på hjartet påstå at dei i alt akademsik arbeide før 1994 har vore så etterrettelege når det gjeld kjelder som det vil ber elevane om å vere no? Ikkje eg, i alle høve. Heller ikkje Bob Dylan, som i nokre av låtane sine ville ha kome ut med 25% treff i it’s learning. Ei heller William Burroughs, som ope og utan blygsel kalla stjelinga si for sin “cut-up method.” Og denne lista, folkens, er lang.

Eg trur at denne diskusjonen dreier seg om langt fleire ting enn teknologiske løysingar for å hjelpe til litt i undervisinga. Det handlar mellom anna om å kunne oppretthalde og kjempe for eigne posisjonar og kontroll med verkelegheita som ein er sette til å forvalte. Og då blir dette brått ideologisk.

Eg kjenner svært mange på fleire nivå i utdanningssystemet som kjempar for denne kontrollen,  dels av di dei mista den intellektuelle gneisten sin for fleire år sidan, dels av di dei fryktar ikkje berre alt dette rare som ungdommane gjer som dei ikkje forstår, men òg tapet av definisjonsmakt over sitt domene, sitt område.

Ta lesing, mitt domene, som eit døme: Kva er det som står på spel når lesevanane endrar seg frå akademisk godkjende sjangrar til digitale mønster ein ikkje har kontroll på lenger? Jo, for det første makta til å definere kva god og rett lesing er, som lærarane har hatt i mange år. Sjølvsagt skapar dette ein kjensle av uro, avmakt, som gjer at ein grip til kontrollmekanismer. Men det er ikkje berre lærarane og skulen som taper her, men heile bransjar, som i mange år har jobba dynamisk saman med akademia. Lesing handlar ikkje berre å glo på eit papir, det handlar melllom ann òg om økonomi og makt.

Den glade IT-rettleiarens kollega, ein lærar ved ein ungdomsskule, får avslutte med følgjande groteske framtidsscenario, og eg gidd ikkje ein gong gjere dei opplagte referansane til dei verka i verdslitteraturen som forlengst har skildra slike scenarier:

“Her er en del kjekke valg, fortsetter Igland ivrig, og forklarer: – Du kan trykke block all, så blokkerer du både tastatur, mus og skjerm. Dette mener han er en stor fordel dersom elevene skal følge med.”

Kva med å heller ta jobben sin på alvor?

[Oppdatering: Eg burde jo sjølvsagt hugsa at dette emnet blei tatt opp av Jon Hoem for eit par år sidan, sjå her og  her]

kunnskapsorganisering, lesing, literacy, overvåking

I går lasta eg ned 4 fagbøker — utvalet på mine felt synest eg er dårleg, trass i nokre bra titlar — og har byrja på antologien Situated Literacies, redigert av Roz Ivanic. I tillegg har eg lasta ned siste utgåva av PC Magazine, og lese nokre artiklar her. Kveitebrødsdag 2 og 3 har gjeve meg følgjande erfaringar og tankar:

Kindle er god å lese på i den forstand at e-blekken, overflata, sjølve displayet er behageleg. Alt det der er heilt fint. Men dette har aldri vore noe problem i andre digitale lesesituasjonar — eg har alltid lese mykje på skjerm, og særleg med dei nye laptoppane har dette vore heilt fint. Eg snakkar ikkje her om skjønnlitterær lenestolslesing, men fagstoff eg har hatt eit aktivt forhold til.

I akkurat denne samanhengen greier eg ikkje å fri meg frå tanken om at ei dels av-webifisert og kommunikasjonlaus, proprietær leseplate som gjer alt ho kan for å leggje til rette for ein mange hundre år gamal teknologi for spreiing og lagring av ordet og økonomiane og regelverka som har utvikla seg i kjølvatnet av den, tar eit litt vel markert farvel med tekst- og lesekonvensjonar som har oppstått i digitale medium dei siste ti åra. Ikkje for det, eg synest på ein måte det er befriande å lese utan å heile tida sjekke mail eller Twitter, svak i viljen som eg er. Men å lese ei melding av Windows 7 som rein prosatekst, utan verken bilete eller filmsnuttar som demonstrer poenga, er nokså meiningslaust samanlikna med teksten på nettsida eller det glossy og godt ombrekte magasinet. Og her er mykje eg saknar frå til dømes bloggsjangeren, og for den del moglegheitene som ligg i til dømes RSS-teknologien. Kindle er til å bla i, og det som er av kommunikasjonsmulegheiter, handlar om kjøp frå Amazon.

Like eins er nyheiter for meg jamt over utenkjeleg utan RSS, særleg når nyheitene kjem frå så ulike kjelder med så ulike (tekno-) bakgrunnar og historiar som Aftenbladet og Boing Boing. Å laste ned International Herald Tribune på Kindle medan eg ventar på ferga, slik @svelle rapporterte om på Twitter, ser eg difor som utenkjeleg så lenge eg har iPhone:

To minutter for sent til ferga fra Stord. Kjøpte Int. Herald Tribune på Kindle for 10 kr og er egentlig ganske fornøyd. (via @svelle)

Kva er då Kindle god for? Er e-boka i Kindles format designa rundt den fullstendige feilaktige trua på at lesing er ei lineær og mot forfattarens intensjonar trufast øving? Kan hende er idealet om at tekstlesing i eigentleg (danna) forstand = romanlesing (som har ridd norsk skule i mange år) dominerande: Romanen er vel stort sett svært lite krevjande når det gjeld layout, samanlikna med fleire andre sjangrar (tekniske fagbøker, tekstar som krev både illustrasjonar, tabellar, referansetilvisingar, fotnotar og heftige kryssreferansar). Eg har til dømes papirutgåva av den eine fagboka eg lasta ned i går, og les den med ein peikefinger i referanselista lenger bak i boka. Slike hopp fram og tilbake er utenkjelege, i alle høve slik Kindle har løyst det teknisk, og det gjer det heller lite aktuelt å lese slik faglitteratur anna enn i papirutgåva.

Boka eg har byrja å lese, har vidare tabellar som viser svært dårleg i Kindle — nokre av tabellane er så små at dei er heilt uleselege, og umoglege å forstørre, og dei er svært dårleg formaterte. Og kvifor skal ikkje boka, tabellane, bileta etc. kunne vere dynamiske? Når eg les ein vitskapleg publikasjon, kvifor skal eg ikkje kunne berikast av animasjonar, bilete, intervju, lydspor, etc? Kom igjen, vi plasserte folk på månen for 40 år sidan, vi må vel kunne greie meir enn det ein kan gjere med ein scanner?

Heile brukaropplevinga med Kindle gjev meg i 2009 den kjensla eg hadde rundt 2000 då eg byrja å interessere meg for digitale medium og lesing: Det er eitt eller anna tilbakeskodande over heile greia, som om leseplata er designa meir eller mindre på premissane til ikkje berre ein gamal teknologi, men òg ein gamal økonomi; ein slags “horseless carriage“-måte å leite etter vegar å få teksten og bransjen elektronisk på. Og det stemmer nok langt på veg: Kindle luktar litt sånn der pillar til middag og flygande bilar som vi teikna på barneskulen då læraren bad oss om å teikne koss det ville vere i år 2000. “I år 2000 finst ikkje papir, men du blar i boka på ein skjerm,” liksom.

Moglegvis er dette overgangsproblem, men Tim O´Reilly peikar på fleire begrensingar i Kindle som ikkje finst i det opne EPUB-formatet. O’Reilly viser til iPhone-lesaren Stanza, ein open EPUB-lesar som eg sjølv opplever som ein langt betre lesar enn Kindle, jamvel på iPhone, med atterhald om at eg ikkje har lese dei same bøkene på begge plattformane. Dette, altså mangelen på vilja til å omfamne opne standardar, er i følgje O’Reilly årsaka til at Kindle vil forvitre i løpet av eit par år, slik AOL og MSN (i originaltapning) gjorde det: Lysta til å eige marknaden blir for stor, dei opne standardane fremjer utvikling, spreiing, gode idear, slik vi har sett det i tilfellet med sjølve Internett. Bokbransjen står overfor store omleggingar, slik vi har sett det i musikkbransjen og avisbransjen, og spørsmålet om standardar er heilt vesentleg.

Lat meg no legge til at eg  trur på boka i digital versjon, at dei lange og gode resonnementa som finst i fagbøker lever godt i den sjangeren, at folk kjem til å lese langt og godt på skjerm når dei får høve til det,  og at eg ønskjer meg måtar å få tilgang til heile verdas bibliotek via digitale kanalar. Eg får meg berre ikkje heilt til å tru at Kindle er svaret. Men eg synest det er svært spennande å bisitje, å sjå på medan det som no skjer, skjer. For eg kan vanskeleg tru at den delen av bransjen som syslar med bøker, forlaga og biblioteka til dømes, kan forhalde seg nøytralt til det Kindle no prøver å gjere. Heri ligg kan hende det viktigaste med Kindle.

Det er altså ikkje heilt Kindle eg er på jakt etter, sjølv om det er med ei lett kribling i magen eg les i han. Eg vil gjerne ha all verdas litteratur elektronisk. Når eg finn ei bok, vil eg anten låne eller kjøpe, frå ein ven, biblioteket eller ein butikk, ikkje berre frå Amazon. Eg vil vidare kunne bruke boka, ikkje berre lese ho, for eg er ein brukar meir enn ein lesar, med annotasjonar, kryssreferansar, ropeteikn, utgulingar og smilefjes (som dels er mogleg i Kindle). Eg vil ha boka tilgjengeleg på Mac-en, PC-en, gjerne telefonen min, eller ein tablet-pc eller ei leseplate, viss eg no vel det. Når eg skal på studieopphald i utlandet, vil eg ha med meg dei 300 viktigaste bøkene og artiklane mine, og det same vil eg dei dagane eg vel å jobbe heimefrå. Og kvifor skal bloggen til Clay Shirky vere open for kommunikasjon med forfattaren, men ikkje e-boka — eg vil tru bloggen har fleire lesarar enn boka? Kvifor skal ikkje endringar kunne matast på RSS-vis, til dømes, i det forfattaren oppdagar feil, oppdaterer tabellar, etc.?

Vel, med atterhald om at eg lèt meg beigeistre vekk frå desse innvendingane i løpet av dei neste dagane. No skal det lesast. Eirik Newth skriv meir og grundigare om Kindle og fleire leseplater, og har gjort det i fleire år, og June har nett posta sitt førsteinntrykk av Kindle. Jon skriv òg om Barnes & Nobles’ Nook her.

e-bøker, kindle, lesing, opne standardar, publisering

Då heiv eg meg nokså kjapt på bandvogna, og i ettermiddag kom UPS på døra mi med Kindles internasjonale versjon. Dei umiddelbare tankane og inntrykka, midtvegs i oppladingsprosessen:

Låsinga til Amazon er sjølvsagt ei sak for seg, men for meg er Kindle-kjøpet ei interessehandling — eg er svært nyfiken på om og eventuelt koss dette blir ein game-changer i norsk bokbransje. Andre lesarar finst, og er sannsynlegvis meir aktuelle for norske forhold enn Kindle, og Barnes & Noble kjem straks med sin Nook, som også er kopla til ei teneste, som Kindle. Eg kan ikkje forstå koss bransjar som på ein eller annan måte legitimerer seg sjølv gjennom sal, lagring og spreiing av tekst, kunnskapar, kan tenkje på agendaen sin det neste året utan å ha dette dunkande i bakhovudet.

Kjøp er enkelt, moglegvis litt for enkelt, som på iTunes og iPhone App Store. Det er trådlaus oppkopling mot Amazon, og er du registrert med kredittkort, går alt via eitt klikk på få sekund. Folk med elendig impulskontroll, som eg, kan her kjøpe seg til fant. Gje denne til Bjarte Baasland, og mor må ta nye rundar til vener og kjende. Eit par emnesøk, så var eg ein del hundrelappar fattigare, og det før eg hadde plukka innpakkingsplasten opp frå golvet.

Kindle er overraskande treig, og det kan bli litt plagsomt for lesarar som meg, som heile tida påfører boka eg les manuelle hyperlenker, gule lappar, strekar og notat. Å blande seg inn i teksten på denne måten på Kindle er vanskelegare enn i ei papirbok. Det er i alle høve førsteinntrykket mitt, men det endrar seg moglegvis undervegs.

Litt i same leia som over: Kindle kvilar på konseptet, altså koplinga mot tenestene Amazon tilbyr, og sjølve lesaren hadde aldri passert dei innleiande rundane til Apples kvalitetskontroll: Eg synest heile brukaropplevinga er heller klønete. Igjen: Dette kan gjerne endre seg med bruk, at eg då vil skjøne noe eg no ikkje skjøner, venje meg til noe eg finn uvant, etc. Men førsteinntrykket av å lese, annotere, etc. her er at eg er alt anna enn imponert.

Likevel kan eg ikkje late vere å tenkje på og begeistrast av at vi no kan vere vitne til ei svært vesentleg utvikling i teknologien til det skrivne ordet, og det er grunn god nok for oss meir enn middels interesserte i lesing og skriving til å prøve dette ut.

Uncategorized, lesing kindle

Sidan Stavanger Aftenblad ikkje legg dette kommentarstoffet fritt ut på nett, berre via ATEKST, legg eg ut dagens innlegg her. Det er vel såpass seint på dagen at Aftenbladet ikkje vil reagere på dét. Dette er altså ein respons på ulike utspel frå nokre frå Lesesenteret, som eg meiner fortener ein kommentar. Her kan seiast mykje, men 3500 teikn gjev klåre begrensingar.

Kva skjer når læraren mistar makta over lesinga og skrivinga?
Boka som frelsar
Dersom ein forenklar biletet grovt nok, kan ein hente fram vitskapen og bruke han til nær sagt kva ein vil. I Aftenbladet i sommar går Anne Mangen og Margunn Mossige frå Lesesenteret seg inn i diskusjonen om digitale læremiddel i skulen med utgangspunkt i det dei hevdar er vitskaplege sanningar om lesing: Å følgje komplekse tankerekkjer fungerer dårlegare på skjerm, av di skjermmediet belastar hovudet urimeleg mykje i forhold til papirmediet, og vi hugsar jamvel dårlegare det vi har les på skjerm enn det vi les på papir. Ei utvikling i retning av digitale læremiddel er dermed ikkje ei framtid Mangen og Mossige ønskjer. Tvert om, det øydelegg både marknaden, mangfaldet i skulen og minnet til lesaren.

Diskusjonen gjeld særleg ei rekkje av dei grepa den vidaregåande skulen har tatt i det siste, for å kome i møte dei stadig aukande krava til bruk av digitale reiskaper ein møter både i privatliv og arbeid. Mellom anna skal kvar skuleelev disponere sin eigen berbare PC, og 10% av læremiddelbudsjettet frå kvar fylkeskommune (minus Oslo) er sett av til læremiddelprosjektet Nasjonal digital læringsarena (NDLA), som tar mål av seg å samle, kjøpe inn og sjølv produsere digitale læremiddel som skal dekkje alle læreplanmåla i alle fag.

Påstandane til Mangen og Mossige om veikskaper i tekst på skjerm står i beste fall fram som kontekstlause, i verste fall uvitskaplege og generaliserande. Vidare vitnar påstandane deira om monopolisering og øydeleggjing av læremiddelmarknaden om manglande kunnskapar både om NDLA og sjølve marknaden.

Skal ein forstå kva tekst og lesing er, ikkje minst i læring, må ein søkje å forstå fenomena tekst og lesing i ein større kontekst. Bruk av tekst handlar om ein kompleks dynamikk mellom lesaren og teksten, og teknologiske, økonomiske, sosiale og politiske forhold. I eit slikt perspektiv ser ein at svært mange føresetnader har endra seg for koss vi bør tenkje lese- og skriveopplæring i skulen:

Dei gamle strukturane i både forlaga, musikkbransjen, tv- og avisredaksjonane er i ferd med å løysast opp, og føresetnadene for produksjon og distribusjon av produkta desse representerer er i grunnleggjande endring. Ei viktig årsak til desse endringane er ei gjennomgåande digitalisering, frå produksjon til distribusjon og lagring, til dømes via Internett.

Dette har fått mange konsekvensar: Amatørprosjektet Wikipedia har i praksis utkonkurrert bastionar som Encyclopaedia Britannica, ungdom lastar ned mp3-filer heller enn å kjøpe plater, og både unge og eldre les og skriv, googlar, speler og klipper og limer seg inn og ut av kvarandres tekstar på nettet. Nyheiter finn vi gratis på nett, og stiloppgåva som læraren gir år etter år, lastar vi ned kvelden før innlevering. Føresetnadene for deltaking i samfunnet som lesande og skrivande menneske er heilt annleis enn for få år sidan, og økonomiar og maktstrukturar, som dei vi finn i pressa, skulane og forlaga, er i endring.

Ein kan like det eller ikkje, akkurat dét speler inga rolle. Det som speler ei rolle er at vi lever i eit samfunn som organiserer informasjon etter andre prinsipp enn for berre 10 år sidan, og den store blindflekken i kommentaren til Mangen og Mossige er knytt til nettopp dette: Det speler inga rolle kva ein som lærar eller forskar måtte ønskje seg av ideelle lesesituasjonar, så lenge desse lesesituasjonane og lesestrategiane er lausrivne frå den røynda vi faktisk lever i.

NDLA og andre digitale læremiddelinitiativ representerer dermed ei viktig og heilt nødvendig orientering over i det digitale, der elevane får høve til å arbeide og utvikle lese- og skrivestrategiar i ei tekstrøynd prega av endring og ustabilitet. Denne kunnskapsøkologien og -økonomien har forlaga lenge observert og erkjent, men halde seg langt unna: Dei gamle forlagsstrukturane krev framleis full kontroll over informasjonen og brukarane av han, det er trass alt slik dei tener pengar.

NDLA, som kjøper om lag halvparten av stoffet sitt utanfor eigne rekkjer, mellom anna (for ikkje å seie i stor grad) frå forlaga, er altså ikkje fienden her. Både NDLA og fylkeskommunane ønskjer eit breitt tilfang av læremiddel tilpassa ein svært samansett mediasituasjon, for å oppfylle måla i læreplanane. Både bok og skjerm høyrer heime i dette biletet, likeeins både forlaga og lærarane som aktive og kritiske forvaltarar, formidlarar og rettleiarar.

Eit langt større problem i denne diskusjonen er slike haldningar til tekst og lesing som Mangen og Mossige forfektar, der lesing er eit kontemplativt sitt-ned-prosjekt i isolasjon frå verda, det dei vel å kalle kognitiv belastning. Dette knyter seg til gamle og etablerte, men like fullt romantiske og villfarande idear om tekst som ein einskapleg, uforanderleg og stabil storleik.

Kan hende skuldast slike klagerop ein panikk for å miste makta til å definere feltet sitt, makta til å fortelje andre kva lesing er og ikkje er? I ein situasjon der ikkje berre den intellektuelle eliten og ungane deira dominerer skrive- og leseromma, men tvert om eit breiare lag folk snik til seg ulike lese- og skriverom og deltaking i kultur- og samfunnsliv, er det lett å ty til moralsk indignasjon og fordømming av dei fenomena ein sjølv ikkje kjenner til eller kjenner seg heime i.

Akkurat dét kan ein kalle mykje, men ikkje vitskapleg sanning.

Uncategorized

Med kortare og dermed ujamne mellomrom dukkar innvendingane mot nynorsken som skriftspråksnorm opp i ulike artiklar og bloggpostar, og no når lærarane har fått sin superkanal, bloggen, har dei bokmålsentusiastiske og skrivelystne norsklærarane òg fått ein krakk å rope frå. Det vil seie, det er feil å kalle nynorskuvillige norsklærarar for bokmålsentusiastar, for det handlar ikkje lenger om tilhøyrigheit verken sosialt, estetisk eller lingvistisk til det eine eller det andre, ingen kamp mellom bonde og adel, by og land, snakk dialekt og skriv nynorsk — no handlar det heile om økonomi. Dette gjer det ikkje mindre interessant for dei av oss som har ein lingvist i oss:

Leif kjem med eitt av dei siste utbrota mot nynorsk frå norsklærarhald på bloggen sin, der han hevdar han har til gode å møte ein norsklærar som talar varmt for obligatorisk sidemålsundervising i skulen – eg går ut frå at ein her mest av alt snakkar om nynorsken som sidemål.

Det blir retta ulik skyts mot nynorsken her, men det mest interessante synest eg er sjølve argumentet og koss det heng eller ikkje heng saman med den som kjem med argumentet: Vi bør av økonomiske (tid, merksemd og sjølvsagt pengar) grunnar revurdere nynorsken som obligatorisk sidemål. Det er i hovudsak argumentet, underbygd av påstandar som at nynorsken ikkje har kulturell eller praktisk signifikans for folk flest (noe eg for øvrig meiner er ein påstand det vil vere svært vanskeleg å forsvare). Det interessante er at dette argumentet, som i seg sjølv er langt frå nytt, no er blitt heilt mainstream blant dei ein skulle tru hadde eit anna syn på språk som utelukkande eit verktøy for så effektiv overlevering av meining som muleg (som jo sjølvsagt er ein av fleire eigenskapar med språk, men høgst problematisk åleine), altså filologane.

Eg høyrer jo desse argumenta frå blårussen rett som det er, og det finst mange variantar av ein slik røyrmodell for språk. Men fleire av dei store språkfilosofiske erkjenningane handlar vel nettopp om det problematiske ved å redusere språket til noe så enkelt som dette, der ein stadig drøftar språkets rolle i å konstituere verkelegheita(/-ene) vi (trur vi) omgjev oss med, altså ikkje som eit apparat for å dytte rundt objektive meiningar. Å røske språket, anten det no er talt, skrive, dansa eller formidla på andre måtar, ut av den sosiale, materielle og historiske situasjonen det både har blitt konstruert i og bidrar til å konstruere, er altså ei grov forenkling som ikkje tener spørsmålet om nynorsk eller ikkje som obligatorisk sidemål i det heile, eller nokre andre spørsmål om språk, for den del.

Dette rører ved eit anna punkt eg har nemnt over, nemleg kor dette skytset kjem frå. Det lèt altså til, skal ein døme ut frå dette blogginnlegget og fleire av tilsvara, at det no blant språkvitarar er heilt uproblematisk å redusere emnet språk til ein post på eit budsjett som handlar om pluss og minus, kjøp og sal, fort eller seint, effektivt eller ikkje, på lik linje med andre postar i skuleverda som handlar om innkjøp av sparepærer eller ikkje, olje- eller vannbasert fyring, eitt tørk eller to når du er på do, osv. Eg forstår at Siv Jensen trur at ein sparar tid og blir effektive i bokmål av å kutte nynorsk, men at dette no er godkjent argumentasjon blant filologar, skjøner eg ikkje. Eller er eg ekstremt naiv her, og har gått glipp av eit syn på språk blant landets norsklærarar som endeleg får piple fram? (Eg snakkar ikkje om frustrasjonen ved rettebøra og alle formene ein må forhalde seg til i nynorsk, det er eit heilt anna spørsmål.)

Denne forenklinga av verkelegheita blir for meg dobbelt gale når ein veit at mange ungdommar i ein prosess som handlar om å bli sosialisert inn i akademiske tenkjemåtar og ideal, i sin fullt ut forståelege hormonelle latskap og si evige jakt på enklare vegar ut av ulike uføre ein opplever å hamne i i skulekvardagen, grip ei kvar forenkling av denne sorten som gutane blant dei ville ha gripe to nakne jentebryst. Eg synest det er betimeleg å problematisere, men ein står seg ikkje verken i klasserommet eller andre rom som den som strippar diskusjonen for kompleksitet, for det er nok av krefter både i andre fagmiljø i skuleverket og i andre delar av samfunnet som gjer nettopp det. Heile bølgja av New Public Management-idiotar som har skylt innover det offentlege dei siste tiåra, mellom anna.

Konsekvensen er då at elevar i utgangspunktet aldri vil få høve til å kjenne på noe som helst anna enn dårlege vibbar andsynes nynorsk både som prosa- og skjønnlitteraturspråk, gjerne med unnatak av dei som synest nynorsk kling så fint når ein les dikt. Å ikkje søkje balanse og nyansar blir då noe i nærleiken av uansvarleg, når ein i ein svært gylden posisjon robbar dei reelle sjansane fleire av ungdommane vil ha for å sjå på språk gjennom andre briller enn blårussens. Det er faktisk mange elevar som har heilt andre syn på både språk og nynorsk enn det ein gjerne kan bli leia til å tru i slike diskusjonar, og kva sjanse har dei når lærarane heng over dei og fortel dei kor skrekkeleg teit det er å sløse vekk tid på spynorsk?

Men lat meg då stå fram, sidan Leif meiner det er så få av oss, som ein tidlegare lærar i vgs. som alltid har meint at elevar skal ha obligatorisk opplæring i sidemål, anten det no er bokmål eller nynorsk. Dette tyder ikkje at eg finn det uproblematisk å legitimere nynorsken slik ein gjer det i språkhistoria (embetsmann mot bondetamp), eller at eg ikkje synest ein godt kan endre både på rammer, vurderingsformer, tilgang til hjelpemiddel (som Nyno, til dømes), eller beint fram språkimmanente forhold som både lærarar og elevar slit med. Men dette er av prinsippielt andre motiv enn dei økonomiske, og dermed ein heilt annan diskusjon.

No skal det tilføyast at eg veit godt at Leif ikkje meiner å forenkle på denne måten, noe han også presiserer i eit eige tilsvar. Men sidan hansken er kasta, tar eg gjerne duellen.

literacy, nynorsk, språk literacy, nynorsk, språk

Morgonbladet markerer webens 20-årsjubileum ved å late ei rekkje intellektuelle uttale seg om kva weben har å seie. Eg er svært glad for at så mange akademikarar meiner nettet fører til dumskap og ukonsentrasjon, slik at eg slepp å forhalde meg til desse forenklingane, anna enn indirekte. (Jon lèt til å tenkje noe i den same retninga.)

Igjen ser vi at myta om at overgangen til nye medium (i Platons tid var det den munnlege dialogen som blei truga av skriftspråket) fører til gløymsle, forenklingar og dumskap blir gjenteke. I botnen ligg gjerne førestellinga om bestemte lesemåtar knytt til bestemte teknologiar, som til dømes boka, som alltid blir dregen fram som eit medium for fordjuping og sann erkjenning. Kan hende ikkje så rart i ein kultur som framleis har ein skrift- og bokbasert religion lenka til foten.

Denne oppattakinga av ei forståing eller verkelegheitsoppfatting irriterer meg grenselaust, og er det noe i mitt liv som fører til fragmentasjon, dårleg konsentrasjon og konstante avbrot i kvardagen, så er det nettopp desse endelause utspela om fragmentasjon, dårleg konsentrasjon og konstante avbrot i kvardagen som følgje av Internett. Elise Seip Tønnessen ved UiA hevdar til dømes i bekymring over at færre les bøker, at “i bøker blir ting satt i sammenheng, på nettet kreves det i større grad at du gjør det selv.” Dette illustrerer eitt av dei store feilgrepa i denne diskusjonen: Ein føregjev heilt bestemte lesemåtar både av bøker og av nettsider. Nærare bestemt utleier ein bestemte lesemønster ut av ei oppfatting av koss mediet er strukturert og meint lest: At ei bok inneheld to stive permar på kvar si side av ei framstilling inndelt i suksessive kapittel, tyder etter denne logikken at boka faktisk blir lesen slik.

Eg kan ikkje anna enn å kome med postulat sjølv. Eg les svært mange bøker, hovudsakleg fagbøker, og sjølve leseprosessen min, nettopp når eg er på jakt etter samanhengar og store linjer, er svært langt unna strukturen boka legg opp til. Eg er notorisk utru mot denne strukturen, faktisk, og heldigvis, for eg er av den bestemte oppfattinga av at sanninga, dei store linjene og samanhengane ikkje berre finst i den eine boka. Derfor er mi boklege jakt på sanning og fordjuping vel så hypertekstuell, avbroten og fragmentarisk som nettlesinga, og leseromma mine inneheld bøker med strekar, piler, skrift og gule lappar i, med tilvisingar til notat, andre bøker, nettsider og levande folk som sit på kunnskapar eg treng.

For min del oppstår erkjenningane, dei store linjene og samanhengane i meg sjølv som resultat av mine motiv, mine føresetnader og “encyclopedi” av tidlegare lesne tekstar, mi førforståing og dei kulturelle rammene som omgjev meg. Meininga, slik ein får inntrykk av dei som trur på bokas lineære strukturs fortreffelegheit, blir aldri overført frå bok til sinn. Dette er ei nokså basal kulturteoretisk erkjenning som lèt til å vere gløymt i denne samansausinga av mediets struktur og kunnskapsprosessane som pregar diskusjonane eg har vist til over.

Dette gjeld sjølvsagt òg lesing i andre medium – at det er i møte med ein lesar meininga oppstår kan ein neppe påstå berre å vere begrensa til papirmediet. At ein har eit større kjeldetilfang på nettet (noe som òg er ei sanning med store modifikasjonar) kan umogleg, dersom påstanden stemmer, vere negativt? Eg tiltrur både meg sjølv og andre å greie å samle trådane i motivert og retta lesing på nettet. Og når lesinga er mindre retta mot bestemte mål, synest eg det er heilt greitt at vi alle vaser rundt frå Facebook til Twitter til mailprogrammet til ein halvlesen artikkel og tilbake til Facebook igjen, utan å bli stempla som litterært imbesill.

Eg mistenkjer, som eg ofte gjer når folk uttalar seg om boklesing, at det er ein idealisert lesing av ein i vår kultur opphøga sjanger som ligg til grunn når ein uttalar seg om lesinga, nemleg romanen. Romanlesinga er vel gjerne den type lesing som ligg nærast ein lineær lesemåte, trufast mot intensjonane til forfattaren (for øvrig ein annan idealisert og opphøgd skikkelse i denne kulturen).

Det blir sagt at vår trang til å hive på oss tursko og trakke rundt på allslags stiar om søndagane eigentleg er ein protestantisk arv, ei omsett utgåve av det å pine den syndige kroppen sin for i det heile å kunne kjenne seg fortent til noe, og for å kunne frelse sjela. Ein katolikk vil gjerne klø seg i hovudet og spørje seg kvifor vi ikkje heller tar bilen ein tur. Er opphøginga av boka eit liknande fenomen i ein kultur som er forma rundt ein skrift- eller bokbasert religion, der boka strengt tatt handlar om Bibelen?

Internett, lesing, literacy, web, web 2.0 Internett, lesing, Morgenbladet, web 2.0

Denne artikkelen på O’Reilly.com drøftar Amazons Grand Ambition lansert samstundes med e-bok-lesaren Kindle, om at absolutt alle trykte bøker, ikkje berre frå no av, altså, skal kunne vere tilgjengeleg, trådlaust nedlastbart innan 60 sekund. Inkje mindre. Dermed streifar artikkelforfattaren, Jim Stodgill, innom følgjande interessante poeng:

Lesing i digitale medium forstått som ein aktivitet der ein orienterer seg, studerer, les nyheiter, bøker eller artiklar (til skilnad frå lesing som aktivitetar i sosiale nettverk), synest eg ofte blir omtala som nokså todimensjonale, flate og overflatiske aktivitetar, der ein ofte set opp trykte medium (boka, avisa) som medium eigna for lesing i djupna, medan skjermen er ramma for det flyktige.

Heller enn å rote seg vekk i diskusjonar om trykk versus skjerm, er det eit poeng kva totale tekstmasse vi faktisk har å orientere oss i digitalt etterkvart. Som artikkelen over antydar, er det problematisk dersom det etterkvart blir eit skilje mellom det som er digitalt og alment tilgjengeleg frå nettet og det som blir fjernare og fjernare for oss i og med at det ligg ikkje-digitalt lagra på bibliotek og arkiv.

Eit godt, gamaldags kunnskapssøk har tradisjonelt innebore å grave i bibliotek og arkiv, og å utnytte kompetansen tilknytt desse institusjonane. Sjølv om dette framleis er naudsynt og viktig (eller: det er endå meir naudsynt og viktig no), spørst det likevel om ikkje det byrjar å teikne seg ein strek, for ikkje å seie grave seg ei grøft, mellom dei vidt ulike epistemologiane for kunnskapsorganisering ein alt no ser på nettet (til dømes gjennom Google) og i papirverda.

Denne utviklinga, eller gapet, har dels teknologiske og dels kulturelle årsaker. I dette tilfellet er grensesnitta i dei to teknologiske epistema inkompatible på viktige område grunna sjølve det materielle mediet — digitale og meta-mediale maskiner i globale nettverk har rett og slett eit heilt anna liv enn bøker.  Det er då ikkje heilt unaturleg å tenkje seg sosiale mekanismer  blant brukarane i eit så gjennomdigitalisert samfunn som bidrar til å skuve ut mønster og haldningar knytt til informasjon, fakta, kunnskapsorganisering og læring (for å nemne noe) knytt til gamle episteme. Ein kan jo ta ein spørjerunde (og det har sikkert noen gjort) blant folk flest om kor stor rolle biblioteka har når ein skal skaffe seg kunnskapar om noe, lese, høyre på eller sjå ein film? Eg vil gjette at på same måten som Wikipedia tar over for leksikona og nedlasting for CD-plater, finn folk andre, og digitale, kanalar som erstatning for biblioteka. Ein forlet altså dei gamle prinsippa, institusjonane av di det ikkje blir opplevd som betre enn nyare alternativ, relativt uavhengig av om ein faktisk går glipp av noe. Og, jo, eg trur vi går glipp av noe.

Vil ikkje digitaliseringsinitiativ som Google og Amazon (og dei som ligg i føringane for ABM-sektoren framover) hjelpe på eit slikt gap? Jo, sikkert til ein viss grad. Ein kan jo håpe på det. Det er lett å late seg begeistre over digitaliseringsinitiativ på alle frontar. Men det er slett ikkje tilfeldig koss dette blir gjort, kva motiv som ligg bak, og også kva teknologiske løysingar som blir valde.

I tillegg er det noe med det Lev Manovich refererer til som språket til dei nye media: Det krev sin teknologiske og kulturelle brubyggjar for å gje digital tilgang til ektefødd analogt stoff (tilnærma) like enkelt som til ektefødd digitalt stoff. Eit googlesøk vil enkelt føre deg inn i ein blogg, heimeøyrande i Googles univers som bloggen er, medan det skal mykje til på mange plan før det same søket gjev deg treff i eit handskrive diplom frå 1415 som omhandlar ein nabotvist mellom to bønder i Hardanger. Det er ikkje nødvendigvis enkelt å dra med seg analoge artefaktar inn i digital logikk.

Dessutan, som eg hugsar Eirik Newth har skrive om ein plass, er eit bibliotek eller eit arkiv langt meir enn summen av materialet dei har liggjande: Kompetansen til bibliotekarane og heile konseptet bibliotek let seg ikkje skanne inn, og å leite systematisk etter informasjon blir ofte ein piñata-leik dersom ein ikkje har med seg kunnskapane som ligg i dei ulike tradisjonane til kunnskapsforvaltarar, arkiv og bibliotek.

Så kan hende har den digitale lesinga ikkje eit problem i djupna, som diskusjonen ofte dreier seg om, men snarare i lengda og i breidda, der ein ikkje greier å dra med seg ein kultur som strekk seg lenger tilbake og vidare ut enn det som er teknisk enkelt å skanne inn og indeksere? Er vi i byrjinga på eit episteme som ikkje kjem til å strekkje seg særleg bakover og utover, anna enn tilfeldig og sporadisk?

bibliotek, kunnskapsorganisering bibliotek, kunnskapsorganisering

Ingunn tok som kjent eit godt initiativ for eit par veker sidan, då ho oppretta ning-nettverket del & bruk (d&b), ein dele-, diskusjons og hang-out-nettstad for lærarar, skuleleiarar og andre som er tilknytt skule og utdanning på eitt eller anna vis. D&B opplevde i løpet av dei første dagane eit aldri så lite rush av påmeldingar, og er i skrivande stund oppe i 336 medlemmer, som etterkvart har byrja å organisere seg i interessegrupper (norsklærarar til høgre, engelsklærarar til venstre, one cross each). Eit godt initiativ, som òg har gått heim som ein god idè av kunnskapsministeren i Noreg.

Då Nasjonal digital læringsarena (NDLA) for nokre år sidan fekk initierings-/stimuleringsmidlar av Kunnskapsdepartementet, var det mykje takka vere ein søknad som argumenterte for digitale læremiddel designa rundt eit sosialkonstruktivistisk læringssyn. For å oppnå dette skisserte søknaden (som seinare blei materialisert som NDLA) ei todeling i læremiddela: a) eit redaksjonelt godkjend læreverk (fram til no kalla “lag 1”) laga av lærebokforfattarar eller liknande, og b) ein arena for samarbeid og deling, både for lærarar og elevar (først kalla “lag 2,” no kalla “delingsarenaen”). Denne arenaen blei tidleg tenkt som ein slags wiki, med ulike måtar og verktøy for å kommunisere, dele, skape ulike typar innhald direkte i nettlesaren, etc. Mykje av hovudpoenget med NDLA, slik eg ser det, ligg i denne delings- og samarbeidstanken.

Eit par morosame moment kan nemnast her. For det første var dei av oss som jobba med dette (og mange av oss jobbar med dette enno) nokså visse på at ein delingsarena var ein god idè, og at dersom det blei rett gjennomført, ville lærarar landet over sjå nytta i dette. D&B har no sust inn frå venstre som eit prov på dette, og kan hende òg ein konkurrent. D&B har fordelen av å vere frispelt frå alle dei føringane som automatisk knyter seg til prosjekt som er offentlegd eigd og finansiert, har provosert og skapt merksemd. D&B vil heller aldri blande seg inn i kvardagen til ei så konservativ yrkesgruppe som lærarane på den same måten som NDLA gjer det, som i nokre fylkeskommunar blir lansert som eit læreverk alle skal nytte: Ved å vere frivillig er det lett å unngå både forpliktelsar og kritikk, sidan dei gamle hovudfagsutdanna skinnvestane tar nøkkelknippa si og går andre stader. Og det er bra; alle som er med er med.

Eit anna moment er dette: Initiativ som D&B slepp òg kritikken som har kome nettopp mot delingsarenaen til NDLA frå Utdanningsforbundet, som nokså kategorisk har fråråda lærarane sine å dele. Deling vil seie det same som å jobbe gratis, og det vil ikkje fagforeininga ha noe av. Pedagogiske vinstar? Irrelevant. Interessante læringsteoretiske og –politiske initiativ? Gløym det.

Likevel: Det morosame i denne samanhengen, og ekstra morosamt for dei av oss som har deltatt i diskusjonane med Utdanningsforbundet, er at kunnskapsministeren vår, Bård Vegar Solhjell, roser nettopp eit slikt initiativ som dette som innovativt. Er det ikkje tankevekkjande at dei fleste av oss (dykk, for eg er ikkje medlem av Utdanningsforbundet lenger) er organisert i ein organisasjon som dreg i motsett retning?

Så får vi sjå, Ingunn og de andre som legg mykje tid ned i å vere moderatorar i D&B, kor grensesnittet kan gå mellom D&B og delingsarenaen, som framleis for øvrig jobbar med å kome over spørsmål om til dømes personvern, opphavsrett og dei nemnte kjepphestane til Utdanningsforbundet – spørsmål D&B i si blotte frivilligheit slepp å forhalde seg til. Eg trur, heilt for eiga rekning, at det ikkje er rom for begge to heilt uavhengig av kvarandre – det er ikkje så mange potensielle bidragsytarar til slike delenettverk i andedammen vår, jamfør bloggposten og den påfølgjande diskusjonen hos Jørn. Kan hende viser dette at slike initiativ ikkje kan institusjonaliserast – at fylkeskommunalt vedtatt spontanitet ikkje er greia? Eller kan hende kan ein kombinere det spontane og fritt initierte, friviljuge og fandenivoldske med trygg lagringsplass, open kjeldekode og eigarskap til innhald?

d&b, ndla, utdanningsforbundet deling, læring, ndla, utdanningsforbundet