Sidan Stavanger Aftenblad ikkje legg dette kommentarstoffet fritt ut på nett, berre via ATEKST, legg eg ut dagens innlegg her. Det er vel såpass seint på dagen at Aftenbladet ikkje vil reagere på dét. Dette er altså ein respons på ulike utspel frå nokre frå Lesesenteret, som eg meiner fortener ein kommentar. Her kan seiast mykje, men 3500 teikn gjev klåre begrensingar.
Kva skjer når læraren mistar makta over lesinga og skrivinga?
Boka som frelsar
Dersom ein forenklar biletet grovt nok, kan ein hente fram vitskapen og bruke han til nær sagt kva ein vil. I Aftenbladet i sommar går Anne Mangen og Margunn Mossige frå Lesesenteret seg inn i diskusjonen om digitale læremiddel i skulen med utgangspunkt i det dei hevdar er vitskaplege sanningar om lesing: Å følgje komplekse tankerekkjer fungerer dårlegare på skjerm, av di skjermmediet belastar hovudet urimeleg mykje i forhold til papirmediet, og vi hugsar jamvel dårlegare det vi har les på skjerm enn det vi les på papir. Ei utvikling i retning av digitale læremiddel er dermed ikkje ei framtid Mangen og Mossige ønskjer. Tvert om, det øydelegg både marknaden, mangfaldet i skulen og minnet til lesaren.
Diskusjonen gjeld særleg ei rekkje av dei grepa den vidaregåande skulen har tatt i det siste, for å kome i møte dei stadig aukande krava til bruk av digitale reiskaper ein møter både i privatliv og arbeid. Mellom anna skal kvar skuleelev disponere sin eigen berbare PC, og 10% av læremiddelbudsjettet frå kvar fylkeskommune (minus Oslo) er sett av til læremiddelprosjektet Nasjonal digital læringsarena (NDLA), som tar mål av seg å samle, kjøpe inn og sjølv produsere digitale læremiddel som skal dekkje alle læreplanmåla i alle fag.
Påstandane til Mangen og Mossige om veikskaper i tekst på skjerm står i beste fall fram som kontekstlause, i verste fall uvitskaplege og generaliserande. Vidare vitnar påstandane deira om monopolisering og øydeleggjing av læremiddelmarknaden om manglande kunnskapar både om NDLA og sjølve marknaden.
Skal ein forstå kva tekst og lesing er, ikkje minst i læring, må ein søkje å forstå fenomena tekst og lesing i ein større kontekst. Bruk av tekst handlar om ein kompleks dynamikk mellom lesaren og teksten, og teknologiske, økonomiske, sosiale og politiske forhold. I eit slikt perspektiv ser ein at svært mange føresetnader har endra seg for koss vi bør tenkje lese- og skriveopplæring i skulen:
Dei gamle strukturane i både forlaga, musikkbransjen, tv- og avisredaksjonane er i ferd med å løysast opp, og føresetnadene for produksjon og distribusjon av produkta desse representerer er i grunnleggjande endring. Ei viktig årsak til desse endringane er ei gjennomgåande digitalisering, frå produksjon til distribusjon og lagring, til dømes via Internett.
Dette har fått mange konsekvensar: Amatørprosjektet Wikipedia har i praksis utkonkurrert bastionar som Encyclopaedia Britannica, ungdom lastar ned mp3-filer heller enn å kjøpe plater, og både unge og eldre les og skriv, googlar, speler og klipper og limer seg inn og ut av kvarandres tekstar på nettet. Nyheiter finn vi gratis på nett, og stiloppgåva som læraren gir år etter år, lastar vi ned kvelden før innlevering. Føresetnadene for deltaking i samfunnet som lesande og skrivande menneske er heilt annleis enn for få år sidan, og økonomiar og maktstrukturar, som dei vi finn i pressa, skulane og forlaga, er i endring.
Ein kan like det eller ikkje, akkurat dét speler inga rolle. Det som speler ei rolle er at vi lever i eit samfunn som organiserer informasjon etter andre prinsipp enn for berre 10 år sidan, og den store blindflekken i kommentaren til Mangen og Mossige er knytt til nettopp dette: Det speler inga rolle kva ein som lærar eller forskar måtte ønskje seg av ideelle lesesituasjonar, så lenge desse lesesituasjonane og lesestrategiane er lausrivne frå den røynda vi faktisk lever i.
NDLA og andre digitale læremiddelinitiativ representerer dermed ei viktig og heilt nødvendig orientering over i det digitale, der elevane får høve til å arbeide og utvikle lese- og skrivestrategiar i ei tekstrøynd prega av endring og ustabilitet. Denne kunnskapsøkologien og -økonomien har forlaga lenge observert og erkjent, men halde seg langt unna: Dei gamle forlagsstrukturane krev framleis full kontroll over informasjonen og brukarane av han, det er trass alt slik dei tener pengar.
NDLA, som kjøper om lag halvparten av stoffet sitt utanfor eigne rekkjer, mellom anna (for ikkje å seie i stor grad) frå forlaga, er altså ikkje fienden her. Både NDLA og fylkeskommunane ønskjer eit breitt tilfang av læremiddel tilpassa ein svært samansett mediasituasjon, for å oppfylle måla i læreplanane. Både bok og skjerm høyrer heime i dette biletet, likeeins både forlaga og lærarane som aktive og kritiske forvaltarar, formidlarar og rettleiarar.
Eit langt større problem i denne diskusjonen er slike haldningar til tekst og lesing som Mangen og Mossige forfektar, der lesing er eit kontemplativt sitt-ned-prosjekt i isolasjon frå verda, det dei vel å kalle kognitiv belastning. Dette knyter seg til gamle og etablerte, men like fullt romantiske og villfarande idear om tekst som ein einskapleg, uforanderleg og stabil storleik.
Kan hende skuldast slike klagerop ein panikk for å miste makta til å definere feltet sitt, makta til å fortelje andre kva lesing er og ikkje er? I ein situasjon der ikkje berre den intellektuelle eliten og ungane deira dominerer skrive- og leseromma, men tvert om eit breiare lag folk snik til seg ulike lese- og skriverom og deltaking i kultur- og samfunnsliv, er det lett å ty til moralsk indignasjon og fordømming av dei fenomena ein sjølv ikkje kjenner til eller kjenner seg heime i.
Akkurat dét kan ein kalle mykje, men ikkje vitskapleg sanning.
Uncategorized
) Eg bruker programmet sjølv med nokre nettstudentar her på UiS, og det er eit svært godt program både for å kommunisere, presentere og diskutere, anten det er eg eller studentane som lagar Voice-trådane.
