Digital literacy

… Antikonferansen, blei gjennomført i dag, der nokre av oss som på ein eller annan måte interesserer oss for og arbeider med IKT i læring samla oss på Gardermoen, sponsa av IST (som dermed muleggjorde reisa til Gardermoen for dei ulike deltakarane). Leif Harboe var primus motor, og vel den som heiv ut ideen om ein kjettarkonferanse i første omgang (?). Fleire av deltakarane, om ikkje alle, hadde norskfagleg tilknyting, og fleire av innlegga med påfølgjande diskusjonar dreidde seg derfor om norskfaget.

Anti-elementet i denne forsamlinga handla om ulike utfordringar i skuleverket, som ein ser eit behov for å imøtekome. Utan at dette er ei uttømmande liste over det som blei drøfta, heller subjektivt og fritt etter hausen, here goes:

• Evaluering er ei utfordring — evalueringa er gjerne læringssynets påtrengande og plagsomme sannheitsvitne, og legg sjølvsagt tydelege føringar for koss undervisinga skal skje. Koss tenkjer ein om avsluttande evaluering, og kva mulegheiter gjev (ulike variantar av) mappemetoden? I mi nokså steile motvilje mot evalueringa av skriveferdigheitene til norskelevane i vgs. gjekk eg nok litt arrogant ut mot eksamen/avsluttande vurdering og for ei eller anna form for mappevurdering, sjølv om nok kjerna av det eg meiner blei ivaretatt. Det er ikkje alltid like lett å finne stallplass til kjepphestane sine.
• Den alltid tilbakevendande diskusjonen om arbeidsbøra til norsklærarane kom opp, der dei fleste som har jobba med dette faget i skulen meir eller mindre har kjent koss det er å nesten knekke ryggen frå tid til anna. Fleire idear kom her opp, mellom anna måtar å før-jobbe med tekstane på, snarare enn å kvele elevane med tilbakemeldingar som dei likevel ikkje kan nytte direkte i teksten tilbakemeldingane er knytt til. Både Margreta og Marita hadde gode innspel her, sistnemnte har jo blitt norsklærarkjendis gjennom å peike på det ofte meiningslause slitet det er å rette norskstilar.
• IST presenterte eit prosjekt dei har saman med nokre skular (Sandvika vgs. mellom anna), der dei har utvikla eit Netvibes-liknande grensesnitt for å orientere seg i info-jungelen i skulen. Grensesnittet er meint å kommunisere (og gjer det også alt, til dels) med LMS-ane, slik at både lærar, elev og føresette kan setje saman relevante skjermbilete for sitt info-behov. Det såg svært smart ut.
• Ingunn kasta ut nokre tankar om eit undervisingsprosjekt over eitt år der ei utvald gruppe (motiverte) elevar i stor grad jobbar med W20-verktøy i norskfaget — deling, kommunikasjon, samarbeid, remix; på mange måtar eit genuint antiprosjekt. Dette prosjektet kan tenkjast som eit prosjekt fleire er involvert i, til dømes ved å involvere Kunnskapsdepartementet (ved Øystein Johannessen, som ein aktiv deltakar både på denne konferansen og i nærskylde diskusjonar og problemstillingar i bloggosfæren), fleire lærarar med liknande tankar om undervising, og ved å involvere forskarar, som til dømes meg, som kan nytte situasjonen som empirisk materiale.

Fleire gode moment blei drøfta og presentert, og eg måtte gå litt tidlegare enn dei andre, men eg er viss på at vi som deltok kjem til å drøfte dette på våre respektive bloggar.

Sjølve tanken om å ha eit forum for kjetterske idear synest eg er god. Og June (frå Hordaland fylkeskommune, som òg deltok med sine sedvanlege skarpe og gode innspel): Sidan du reduserte eigedomen eg har kjøpt frå eit stolt, men lite småbruk til eit lite, vesalt gardstun: Neste kjettarkonferanse kan vi ha på høyloftet på låven min, småbruk eller ikkje. Eg lover WiFi, lunsj og god kaffi!

konferanse, norskfaget, skule

I kveld går turen til Oslo, der vi skal ha eit par dagar med NDLA-arbeid på dagtid (og der eg skal prøve å bruke ettermiddag og kveld på strukturert artikkelskriving. Yeah, right). Nytt batteri i den etterkvart tilårskomne Mac Book-en og mobilt breidband frå Telenor skal borge for tett kontakt med The Matrix når eg måtte ønskje.

Ein del av arbeidet for tida vil handle om det som før blei kalla “lag 2″ i NDLA, men som no blir kalla delingsarenaen, av strategiske og pedagogiske årsaker. Delingsarenaen blir testimplementert i månadane som kjem, før tanken er å lansere det som ein del av NDLA. For dei uinnvigde: Lag 1 i NDLA er det som du finn og vil finne her, altså redaksjonelt utarbeidd/godkjend lærestoff presentert i eit nokså tradisjonelt lærebokformat. Det vil seie: Informasjonselementa (bileta, tekstane, oppgåvene, filmane, etc.) er lagra/organiserte slik at det er relativt enkelt å lage fleire vegar inn i stoffet. Det er til dømes interessant å kunne søke på alle oppgåvene som er laga på taksonominivå X, som handlar om emne Y og som er berekna på gruppearbeid over ei veke på det aktuelle klassetrinnet. Dette er det reint teknisk lagt opp til. Dette gjeld altså “lag 1,” det nokså tradisjonelt orienterte lærestoffet.

Rosina i NDLA-pølsa (ein metafor eg ser det er vanskeleg å få noe godt ut av) er etter mitt skjønn delingsarenaen. Her er det meininga å skape rom for å jobbe med ulike typar tekst, informasjon, tilnærmingar og metodar på nett, og hale det som skjer i klasserom og på arbeidsrom ut i den verkelege verda fylt av ekte folk. Elevane i skulen er i ferd med å danne og utdanne seg sjølv i dei teknologiane for lesing og skriving som no siv inn og overtar mange av rollene eldre tekstteknologiar har hatt, medan skulen så langt har halde på den hemmelege tekstkulturen sin: Ingen skal sjå teksten anna enn ein lærar, absolutt ingen skal bruke han vidare, og det meste du gjer skal du gjere i full einsemd. Stikk motsett av koss vi jobbar med tekst og informasjon i den verkelege verda, med andre ord. Ein viktig del av denne hemmelege kulturen er sjølvsagt behovet for kontroll, i eit regime der alle elevar i utganspunktet er truande til å bryte denne kontrakten av einsemd gjennom juks, altså det som for resten av levetida deira blir kalla samarbeid og kjeldebruk.

Delingsarenaen er då meint som eit forsøk på å opne opp skuletekstane mot resten av verda, eller å kople desse storleikane. Elevane har med desse digitale tekstteknologiane ikkje berre kraftige reiskaper til å tolke og sortere verda for seg sjølv som ein del av sin eigen tanketeknologi, men dei har fått høve til å bringe sine eigne tankar ut, mulegheiter til å skape og påverke — både ei innoverretting og ei utoverretting i tankeverksemda si ved hjelp av desse literacy-teknologiane. Dersom målet med skrive- og leseopplæring, eller danning i det heile, er å ruste elevane til å bli kritiske og deltakande menneske som kan nytte kunnskapane sine til å gjere verda betre, kan ein etter mitt skjønn ikkje late vere å utnytte akkurat dette potensialet (for det er trass alt berre eit potensiale) i digital teknologi. Ein kan heller ikkje late danninga i desse skriveromma vere opp til elevane sjølv, som tekstkulturar som heile tida befinn seg under skulens radar. Vi treng både skriverom og språk for å snakke om dette, men har eigentleg i skulen ingen av delane.

Her er sjølvsagt fullt av skjær i sjøen. Er det i det heile muleg å tenkje seg at fenomen som har vokse fram som sjølvmotiverte aktivitetar (tagging, folksonomi (til dømes rating av artiklar), deling) kan takast inn i skulen, eller blir det berre nok eit forsøk på å skulifisere ein kultur som høyrer til andre stader? Kor interessant er det eigentleg å blogge når det er norskleksa til neste veke? I tillegg er jussen i det å leggje ut elevarbeid ei utfordring. Alle er i delingsarenaen knytt opp mot sin eigen identitet, og ingen kan vere anonyme. Elevane er verna av personopplysingslova, og mykje av det vi ser av sjølvmotvert skriving på nett inneheld så myke sensitiv informasjon at det blir vanskeleg å leggje dette ut som skulearbeid, ope og ikkje-anonymt. Ei anna utfordring er å formidle desse ideane til dei som skal bruke dette i skulen. Dette kan vere svært vanskeleg, når ein her opererer med ulike kunnskapsideal og når språket og termane mellom dei ulike tradisjonane er inkommensurable. Det liknar mykje på førestellinga om ulike paradigme, dette.

Eg trur uansett ikkje på å prøve å lage Facebook for skulen, men å vere heilt tydeleg og klår på at dette er skule. Likevel trur eg at det går an å vere like tydeleg på å formidle at skulen er ein del av verda utanfor klasserommet, og at utdanning ikkje er fråkobla verda. Å samarbeide på tvers av studieprogram og fylkesgrenser om ein fagleg wiki vil såleis (som eitt av fleire døme) kunne vere ein aktivitet som reelt har ein funksjon for elevane, både som prosess og produkt, og som ikkje er adskilt frå idear, metodar og teknologiar utanfor skulen, men ein del av ein heilskap. Ein vil sjølvsagt aldri kunne skape den same entusiasmen rundt tekstane på denne arenaen som eleven har rundt sin eigen blogg eller i dei situasjonane dei chattar med vener på ettermiddagen, men det er heller ikkje naudsynt, viss ein greier å skape meiningsfylte arbeidssituasjonar og synleg- og levandegjere dei overordna måla ved det å gå på skule i det heile. Og å ta høgde for vandalisme og andre slagsider av det å kaste seg ut på nettet på denne måten er ein del av heile dette digitale danningsbiletet — kvifor ikkje lære å forhalde seg til ulike nivå av dette i skulen?

Eg er usikker på om ein delingsarena som dette vil kunne bidra til dette, men eg er i alle høve sikker på at dei hemmelege tekstane og haldningane til elevar som suspekte personar ein har behov for å sperre inne og kontrollere ikkje er vegen å gå.

literacy, ndla, norskfaget, skule deling, lesekunne, literacy, ndla, skule, web 2.0

Det er ikkje meininga å tråkke noen på føtene dersom dei no går inn i ei lang og svart økonomisk natt og slit med for for høge lån, men det er no eingong mi ærlege meining at det er fleire sider ved denne krisa vi no er på veg inn i. Ei av desse handlar om rolla utdanningssystemet kan spele i prospekta vi har frametter, kor vi kjem frå, er og vil gå. Inkje mindre.

I Dag og Tid skriv Atle Måseide om skulen og pedagogikken, noe han har gjort mange gonger før. Eitt av poenga hans er nettopp slagsida ved vendinga pedagogikken tok ultimo 60-/primo 70-tal, med dei følgjene at krav til faglege kunnskapar både blir reduserte og sett på som årsaka til mykje vondt i skulen, som reduserte sjølvbilete, mobbing, segregering, etc. Desse mjuke, sosialt orienterte pedagogiske tankane har bidrege til eit fiendebilete i den fagleg dyktige, universitetsutdanna læraren med ambisjonar for faget sitt i skulen, slik at vi i skulen ikkje kjem vekk frå dikotomiar som fagleg dyktig versus pedagogisk flink lærar, sosialt tilpassa elev versus fagleg flink elev, osb. Dette fiendebiletet tilhøyrer ikkje fortida, men lever feitt i dag.

Måseide gjer ei kopling (fritt etter hausen her, har avisa liggjande heime) mot kva syn ein elev har på seg sjølv i dag, og med fare for å høyrest ut som ein gamlis må eg innrøme at dette er noe eg kjenner igjen både på skule- og universitetsnivå: Identiteten, sjølvkjensla til menneska i eit slikt system som vi har konstruert botnar ikkje i tilkjempa ferdigheiter eller prestasjonar til dømes tilknytt fag, som eleven har jobba fram mot. Men det manglar ikkje på sjølvkjensle, likevel, hos mange av dei unge. Viss den då ikkje er festa i noe av substans, borgar det for problem, både på individuelle og sosiale nivå. Vi kan se dette mellom anna i koss ungar og ungdom relaterer seg til systema rundt oss, som til dømes media. Vilkåra for tv-sjangrar som Idol og ulike realitykonsept finn vi mellom anna i at vi har oppseda menneske som faktisk og reelt er utrusta til å finne tilhøyrigheit, idear og draumar her — eitt av mine store prosjekt som far er å prøve å forklåre ungane at dei faktiske kunnskapane ein god artist dei ser på tv har er eit sikrare kort enn 2,5 minutt i beste sendetid.

For min eigen del kan eg tilføye: Det lèt ikkje til å vere eit overordna mål med det å ta utdanning, anna enn at det i høgda er noe ein må for å skaffe seg ein bestemt økonomisk status. Verdiane ligg plasserte rundt omkring andre stader i samfunnet enn i det å etterstrebe ideal knytt til kunnskapar, det å kunne analysere, kritisere og skape, endre, osv. Dette er mellom anna årsakene til at elevane langt meir frykta å kome for seint til ettermiddagsjobben på bensinstasjonen enn dei frykta nedsett karakter av di dei ikkje gidd levere skulearbeid: Sjefen på bensinstasjonen er personen som står mellom dei og ein ny iPod, og eg som norsklærar eller førelesar representerer ingen reell trussel i dette verdisystemet. Eg er oppseda av to kraftsosialistar (i alle forstandar av ordet) som også hadde materielle mål med det dei kjempa for — at ungar og barnebarn skulle ha det betre enn det dei hadde det i barndomen — men ikkje utan ei ramme av andre verdiar og perspektiv.

Eg er ikkje så naiv at eg ikkje ser at dette er ekstremt samansett, og ikkje minst prega av globale føringar og hendingar. Likevel, ein av komponentane i denne samansettinga er økonomien vår, men kan hende viktigare koss den har kome til oss og koss den har blitt verande der. Hadde vi på 60-talet jobba oss inn i ein innovativ tralt, der vi kom der vi er grunna kløkt, dugleik, kunnskapar og ikkje minst system som la til rette for at slikt kunne dyrkast og utviklast (= til dømes skule og forsking), hadde det no vore ein ting. Men det var aldri slik det var. Vi kom til å sparke borti ei kran som har runne sidan, og vil renne enno nokre år. Vi fekk det vi trong på andre måtar enn til dømes Finland, som erke-dømet i alle utdanningsdiskusjonar, fekk det. Dette kan enno ei stund skjule at vi langt på veg prioriterer viktige ting (igjen: skule og utdanning) som eit utval apekattar ville ha gjort det.

Så, kan hende det at vi no mest sannsynleg går inn i ein smalare periode snarare kan snuast til moglegheiter i staden for å bli oppfatta som eit trugsmål? Eg trur nemleg det, men ikkje viss alt som blir sagt om denne økonomiske krisa blir ikledd språkdrakta og termane til dei som har forårsaka krisa, som når (oh, the disappointment) Kristin Halvorsen oppmodar til å ta ein ekstra kjøperunde før jul, for å sparke i gang forbruket litt. Viss eg kan spekulere svært enkelt i følgjande scenario: Om tre-fire år står ein bråte med studentar og bankar på universitetsdørene, konkurransen om studieplassar aukar, ikkje berre på motestudia, og det forplantar seg nedetter i systemet. Vi har etterkvart eit klima der vi kan spele på andre oppfatningar av identitet enn det vi maktar i dag, der kunnskapar blir oppfatta som noe som faktisk og reelt betyr noe. Dette er verdiar som kan takast rett ut i forsking og utdanning. Kan hende greier vi å starte avvenninga frå oljepuppen nokre tiår tidlegare enn tenkt, om det då er tenkt noe her?

Når vi då går ut av krisa, om nokre tiår, kan vi då moglegvis gjere det som oppjusterte folk, ein slags Ape 2.0, som er rusta til å takle det at vi faktisk må skape noe sjølv etterkvart?

skule skule, utdanning

Frå www.gapingvoid.com

I gode gamle dagar, då eg gjekk på vidaregåande, var IKT i klørne på mannfolka. Det var langt på veg ei gutegreie, hugsar eg, og mannfolka, særleg mattelærarane, var dei som hadde hand om greiene. Då eg byrja å jobbe i skulen, hadde desse begeistra mattelærarane blitt IKT-ansvarlege både lokalt på skulane og i IT-avdelinga til kommunen eller fylkeskommunen. Det er eit bilete som har halde seg heilt opp til no, men blant brukarane, dei på botn-nivået i dette hierarkiet, har det skjedd store endringar på 10-20 år.

I dag ser altså ting annleis ut, der både den 13-årige guten og den 50-årige IKT-sjefen har fått andre roller. For å seie det med Clay Shirky: Skal du fange opp trendane på nettet i dag, må du ikkje skode til tenåringsguten og kva han held på med, men til damene — han nemner stay home-moms som nyss har fått ungar, og deira rolle i oppblomstringa av den sosiale nettstaden www.meetup.com, men dette er berre eitt av fleire døme. Er altså denne sosiale vendinga, vekk frå guteromsmekkinga og inn på arenaene for deling og samrøre, ein digital jenterevolusjon?

June Breivik skriv ein bloggpost som koblar spørsmålet om blogging opp mot diskusjonen vi har i norskfaget (mellom anna) om jentetekstar versus gutetekstar. Er vi i ferd med å innføre ein ny jentesjanger i bloggen medan vi trur vi held på med metodevariasjon og motivasjon? Eller: Er vi i ferd med å gjere dei same feila igjen, der vi er alt for einsidige (ikkje berre i eit kjønnsperspektiv)? Vi som skriv og les i denne pedabloggosfæren vi har her; er vi i ferd med å innføre vårt regime, som akademikarar som meistrar desse akademiske dialektane og tankesetta, under dekkje av å sprenge grenser og opne for variasjon og fleire typar læring? June har nemnt disruptivitetsomgrepet fleire gonger, veit eg, og Arne Krokan har dette på pensum i skuleleiarutdanninga han held på med her i Rogaland. Kan hende bommar vi på ein ekte disruptiv bruk av IKT i skulen, og gjeninnfører dei same sjangrane og skilja som har ridd skulen dei siste åra? Eg trur kan hende det.

Viss eg skal prøve å setje meg sjølv i dagens skule som elev: Då eg tok PPU for nokre år sidan, skulle alle studentane presentere seg for kvarandre. Den litt ferme dama med lang pedagogisk utdanning (du veit, ho med ein, og berre ein, keramikkøyredobb, skeivt klypt pannelugg og fargerike flagrande klede) som underviste oss, ville gjere dette ved at vi alle skulle kome fram ved kateteret og danse namna våre, ein etter ein.

Litt den same kjensla trur eg eg hadde fått som elev i dag dersom norsklæraren min hadde bede meg om å opprette ein blogg der eg skulle reflektere kring skuleting i all offentlegheit. Eg likar å blogge, men som vaksen og på mine premissar, på same måten som eg likar å klemme folk, men berre dei eg er nær. Og eg kjem aldri til å prøve å danse namnet mitt, ikkje ein gong åleine, på badet. I utdanningssystemet har eg alt for mange gonger kome ut for pedagogar som føreset publisering eller framføring av relativt intime saker på ein måte eg ikkje fiksar. Å publisere tankane dine, ikkje minst i skrift, er ei svært intim affære. 

Dermed er ved vi spørsmålet om det kompliserte forholdet mellom skulens aktivitetar og spørsmålet om kjønn. No er det sjølvsagt ikkje slik at alle jenter likar å danse namna sine medan gutane vil skru, men eg trur her utkrystalliserer seg sjangrar på nett som lett kan brukast til å nøre opp under dei same, skulske tilnærmingane til kunnskapsorganisering som vi i entusiasmen trur vi har kome oss vekk frå.

Og bloggen, anten han no er essayistisk eller dagbok-prega, kan fort bli noe vi meir eller mindre frivillig plottar inn som ein ny stoppestad langs den same linja som skulestilen befinn seg.

blogg, norskfaget, skule blogg

Eg deltok på ein konferanse på Lillehammer i regi av Utdanningsforbundet førre veke, der eg presenterte NDLA for ei forsamling forbundsmedlemer. Ein viktig del av NDLA-konseptet, og det som skil det frå ideen om ei lærebok på nett, er det som tidlegare blei kalla “lag 2″ men som vi no omtalar som delingsarenaen på NDLA. Vi har altså byrja lanseringa av den redaksjonelt godtkjende lærebok-aktige delen av NDLA, medan delingsarenaen blir testimplementert i haust.

Delingsarenaen er meint å vere ein arena på nett der både lærarar og elevar kan samarbeide om, lese og publisere arbeide av ulikt slag — eit slags wiki-liknande miljø, med mulegheiter for å lenkje mellom tekstar, rangere tekstar etter relevans og interesse, jobbe vidare med tekstar, osv. Tanken her er ein viktig del av det NDLA i si tid fekk midlar for å gjere: Å lansere ein arena for læring med både lærebokstoff  (lag 1) men endå viktigare med ein arena som muleggjer og stimulerer til produksjon og deling, både for lærarar og elevar. 

Det torer vere ei kjent sak at NDLA er omdiskutert, ikkje minst blant forleggjarar, som meiner vi er eit statsforlag som øydelegg ein lærebokmarknad. Eit Google-søk gjev deg referansane til denne diskusjonen. Kan hende litt meir overraskande var det at Utdanningsforbundet (UF) tidlegare i år sendte ut eit brev til alle medlemmane sine der dei fråråda medlemmane å bidra med si arbeidskraft i NDLA. I argumentasjonen knyt dei dette både opp mot delingsarenaen, der dei ser på publisering ope og under ein by-nc-sa-lisens som å gje vekk gratis arbeidskraft til arbeidsgjevaren, men òg til NDLA som heilskap og vår rolle og innverknad på det dei meiner er ein liten marknad for læremiddel. 

Eg opplevde det då som litt merkeleg at min presentasjon av NDLA blei ledsaga av eit nyopptrykk av dette frårådingsbrevet — det låg i ei tjukk bunke på eit bord i lokalet, og ein UF-representant gjorde merksam på kva UF-synet på NDLA var rett etter eg hadde hatt mi økt, og tilrådde alle å ta med seg brevet heim. No såg eg dette kome nokre minutt før eg gjekk på podiet, og brukte høvet til å gjere merksam på heile dette saksforholdet frå første stund, men likevel hadde eg ei slags hòla-til-løva-kjensle under heile presentasjonen. 

Denne uvilja mot NDLA-prosjektet ein ser kome frå ulike kantar, både som skuldingar om statleg/fylkeskommunal sabotasje av ein lærebokmarknad frå ei rekkje forlag (ikkje alle), og som skuldingar om utnytting av lærarar i form av bidrag på ein delingsarena, får eit litt komisk skjer over seg når ein ser kva dei andre som fekk tildelingar av dei same midlane som NDLA fekk gjer med sine midlar, og kva reaksjonar dei får. Oslo var den einaste av fylkeskommunane som ikkje ville vere med på NDLA-prosjektet, men dei fekk midlar til å lage eit matematikkspel, World Beside. World Beside er herleg skåna for kritikk, av di dei har gjort det marknadsvenlege grepet å gjere spelet til ei betalingsteneste.

Ved sida av å vere marknadsvenleg, er dette òg forlagstru og -venleg, ved at dei for det første etablerer seg etter kjende og trygge marknadsmekanismer som ikkje utfordrar nokre modellar for handel og distribusjon, og ved at dei gjer det same mot elevane som forlaga: Dei får statsstøtte for å lage eit produkt dei vil tene endå meir pengar på av skulane.

Her er det mange interessante poeng. Denne forretningsmodellen, å få statsstønad for å kunne utvikle noe som skulane i neste omgang må bruke opp læremiddelpengar på å kjøpe, er fritatt for ein kvar ideologisk kritikk her til lands, anten det no er frå politikarar, kunnskapsarbeidarar eller fagforeiningar og interesseorganisasjonar (som UF og Elevorganisasjonen), medan eit foretak som vil gje tilbake til offentlegheita (gjennom by-nc-sa-lisensen av materialet vi produserer sjølv) det vi har fått stønad for å produsere, blir ståande igjen som ulven som freistar å blåse ned forlagshusa og ruinere valfridomen.

At forlaga ikkje ser at dette er ein marknad for dei (minimum 40% av midla blir brukt på eksterne produsentar, i realiteten meir) er ein ting — dei får no heller gå sin seige død i møte uvitande om at andre bransjar med dei same innstillingane døyr som fluger rundt dei. Men at skulefolk (lærarar, UF, Elevorganisasjonen) ikkje ser at dette opnar for eit mangfald av innfallsvinklar, ressursar og læremiddel i ein situasjon der læremiddela skal vere gratis for elevane, er for meg vanskeleg å forstå.

Mykje det same gjeld denne delingsarenaen. Skal ein utvikle digital kompetanse, og det skal ein, gjer ein ikkje det gjennom å lese om det i ei bok gjeven ut av W. Nygaard, like lite som ein blir from og frelst av å drikke altervin. Ein må endre praksisar, og kome seg ut der det skjer, og der det skjer, altså skriving og lesing i dag, er i stor grad (om enn ikkje berre) i digitale medium. Folk etablerer heildigitale skrive- og lesevanar, tekstsjangrar oppstår som ikkje kan tenkjast på papir, aviser og mediehus reorienterer seg mot nettet, og musikk og film blir konsumert der. Gutenberg-galaksens kontroll over det publiserte og spørsmålet om forfattarskap er kraftig utfordra i digitale nettverksmedium, og det gjev ikkje lenger meining å bruke dei same omgrepa som før for å skildre kva skriving, lesing, forfattarskap og tekst er: Gamle omgrep og praksisar må redefinerast i møte med det nye.

Dette er erkjenningar ein gjer i teorien og freistar å føre inn i skulen gjennom læreplanar og styringsdokument, så kvifor skal ein ikkje gjere det i praksisane våre? Kvifor insisterer vi på den trygge skrivebordsskuffa (som i ny drakt er læringsplattformar som it’s learning) som alle tekstars og skuleoppgåvers endelege mål, når resten av verda beveger seg ut i eit nokså flytande medium for tekst der ein klypper, limar, deltar, deler, tilpassar og gjenskapar? Her handlar det, for å sitere NDLAs prosjektleiar Øivind Høines, ikkje om å dyrke det friksjonsfrie, som vi så trygt og godt gjer i eksisterande kunnskapsparadigme, men om å etablere rom for det kontrollert friksjonsfylte.

Kombinasjonen redaksjonelt kontrollert læreverk og delingsarena som svar på det rommet for kunnskapar, deling, publisering og samarbeid som mange i skuleverket saknar, er ei byrjing på å kome i møte dei krava til digital literacy vi ser samfunnet stiller, og som læreplanane forpliktar oss til å ta alvorleg. Eg ser ikkje at verken forlaga eller Utdanningsforbundet har dette perspektivet i noen av innvendingane dei har mot NDLA. Særleg skuffar Utdanningsforbundet her, der dei overser dei skulepolitiske perspektiva med utspela sine, og reduserer si eiga rolle til ein nærsynt grevling av eit lønnspolitikkdyr.

ndla, skule, utdanningsforbundet deling, ndla, utdanningsforbundet

For nokre veker sidan gjekk eg til innkjøp av ein Creative VADO; ein liten, billeg (rundt 700,-) og svært portabel videoopptakar. Denne er interessant av fleire grunnar; låg pris, liten storleik, 2 timar med opptak før plassen og batteriet tar slutt, og svært enkel tilkopling (USB) og overføring av filer til datamaskina. Eg ser sjølv at eg oftare grip til VADO-en enn det langt betre Canon-kameraet eg har heime, nettopp av desse årsakene,  trass i at VADO-en berre har VGA-kvalitet.

I samband med eit etterutdanningsstudium i IKT og læring her på UiS, der ei gruppe studentar skal lage film med elevane sine, har eg då lånt ut dette kameraet, mot at eg får tilgang på data frå opplegget deira (elevarbeid, primært, men det hadde òg vore interessant å observere elevane i prosessen). I motsetnad til eit kamera i klassen over, kan VADO-en gå på rundgang og kjapt få det som er filma inn i programvaren dei skal nytte — å gjere dette med kameraet som ligg nedlåst på inspektørens kontor, og som gjerne nyttar Mini-DV-tape, er ein heilt annan prosess.

Sjølve prosjektet er todelt: Elevane (tre trinn, frå 5. til 7.) skal først nytte VADO-en til å ta opp nokre relativt vilkårlege filmsnuttar for å lære seg litt elementær filming. Desse filmsnuttane bruker elevane deretter som ein del av opplæringa i programvaren, som i dette tilfellet er MovieMaker, men som i prinsippet, og som eg skal dra studentane igjennom seinare i semesteret, kan vere nettbaserte filmredigeringsprogram, med heilt andre mulegheiter for deling, etc. (Eg tenkjer her til dømes på verktøya som ein har tilgang til gjennom tenester som www.creaza.no.)

Når dei har øvd på å importere desse filmsnuttane, klyppe dei, lage overgangar etc., er det meininga at dei går opp ein divisjon i kameratype, og nyttar eit betre kamera til å lage sjølve filmen, framleis gruppevis. Filmane dei lagar skal visast på ein PC i samband med eit Grunnskolens uke-arrangement, og dei ulike filmane elevgruppene lagar skal dreie seg om eitt bestemt tema.

Dei går altså vekk frå VADO-en når sjølve filmen skal lagast, noe eg ikkje nødvendigvis trur er verken lurt eller naudsynt. For det første skal filmane visast på PC som ein del av ei utstilling, og eg trur VGA-kvaliteten er god nok til dette, og at målgruppa òg er vande med slike filmformat. For det andre opnar denne klassen videokamera for ei ny bruksdimensjon — det er lite, lett, lagar små og lette videofiler, som enkelt kan overførast og lastast på nett. Dette er ein type disruptivitet som lett kan ete seg inn i eit segment ved at det muleggjør bruk der eksisterande teknologiar ikkje eller vanskeleg muleggjer bruk, som til dømes dei dyre, tape- eller disk-baserte kameraa. VADO-en har god nok kvalitet til denne bruken, og ut over det gjer han alt mykje betre og enklare enn storebrørne, og opnar for andre typar bruk/andre domene, mykje likt disruptive teknologiar som Google Documents osv.

Uansett blir det eit kjekt, lite prosjekt å følgje eit par veker framover.

gadgets, skule creative vado, film, klasserom, skule

Og dermed, frå og med i dag, er det opna for at ein kan kopiere digitalt under avtaleverket til Kopinor, i kommunar og fylkeskommunar. Det har jo vore slik at det ikkje har vore opning for å kopiere materiale til undervisingsbruk digitalt, til dømes for å leggje ut supplerande stoff på it’s learning, av di Kopinors avtaleverk ikkje romma digital kopiering. No har ein altså gjort ein freistnad på å opne litt på dette, sjølvsagt med ei rekkje nye ifs and buts i tillegg til dei gamle, gode (som til dømes at ein ikkje kan kopiere lyd og levande bilete, eller programvare, eller at kopiane ikkje kan gjerast tilgjengeleg på opne nettsider, osv.).

Les om dette her.

PS: Morosame formuleringar på www.utdanningsnytt.no om denne avtalen:

Stoffet kan være hentet fra bøker, aviser, tidsskrifter eller direkte fra Internett.

Du har altså Internett der, og så har du nettavisene der.

DRM, programvare, skule kopinor

Ingunn og Marita dreg i gang ein diskusjon om karakterar og rettebør i norskfaget i ein artikkel (som ikkje blei tatt inn av Aftenposten) som etter kvart heller i retning av spørsmålet om det problematiske sidemålsfaget nynorsk like mykje som det handlar om rettebør og karakterar. Ein samla karakter i norsk er forslaget, og altså då ingen eigen sidemålskarakter.

Å vere samd i at ein kan ha ein norskkarakter er ein ting — karakterar og evalueringsformer styrer undervisinga, og det må etterkvart gå an å tenkje nytt på dette området i norskfaget. Problemet er dei politiske konsekvensane av å redusere antal karakterar frå 3 til 1, for å fjerne to karakterar i norskfaget er ikkje nett som å fjerne ei vorte (sjølv om nokre vil nok meine akkurat det): Den eine av desse to karakterane, nynorskkarakteren, er så inntulla i politikk, ideologiar og ikkje minst (kan hende mest) kjensler at å snakke om dei kvantitative dimensjonane ved å fjerne sidemålet (forstått som nynorsken, for dette er jo eit krav frå/problem i bokmålsverda) piskar opp fleire diskusjonar samstundes.

Og det kan eg skjøne: Å fjerne sidemålskarakteren slik norskfaget er bygd opp i dag inneber ein faktisk reduksjon av statusen til nynorsken, og det er òg grunnen til at det nettopp er (stort sett) bokmålsfolk som ønskjer å fjerne sidemålskarakteren. Ein kan (som Marita og Ingunn) seie så mykje ein vil at ein skal ivareta nynorsken jamvel utan karakter, kan hende til og med på betre vis, men det er svært naivt å ikkje sjå (eg meiner ikkje “ikkje akseptere”) at ein rører ved mykje som handlar om svært mange andre ting som er viktige i ein kultur, og ikkje berre ein skarve karakter eller nokre timar i veka. Sagt med andre ord: Denne karakteren, og desse timene i veka med undervising, representerer for mange folk, kan hende (må ein vere open for) for heile Noreg, noe svært vesentleg, og å kutte karakteren er ikkje berre ei symbolsk handling mot dette, men ein faktisk reduksjon av status, betydning og følgjeleg kvalitet på undervisinga som skal bli gjeven i nynorsk, på alle nivå i utdanningssystemet. Eg kan altså ikkje med mi beste vilje skjøne at nynorskundervisinga blir betre av berre å fjerne kravet om eigen karakter i sidemål, så lenge det ikkje føreligg alternativ som forklårer koss ein då tenkjer eit så svært fag som norskfaget.

For eg trur nemleg at det finst mange gode alternativ til det å flatt redusere antal vurderingssituasjonar i jakta på meir meining i norsklærartilveret og ei meir overkomeleg rettebør. Heilt uforpliktande, i ein fei, og heilt sikkert ikkje dei beste ideane, men likevel:

• Kva med å tenkje opplæring i norsk (med studiespesialisering som mål) som eit treårig løp, der ein står friare til å tenkje progresjon og evaluering enn det ein gjer i eit terminbasert system som no? Ein treng ikkje gje karakterar før eit stykkje ut i dette løpet, og ein kan vurdere både kortare og lengre tekstar (og ikkje minst fleire typar tekst og sjangrar), etter ulike kriterium (nokre gonger tenkjer vi struktur og oppbyggjing, andre gonger kommareglar, atter andre gongar alt i hop), ikkje berre i ein saus av makro- og mikronivå som no. Alle desse tekstane kan danne grunnlaget for det som blir karakteren til slutt, der ein vurderer progresjon og utvikling saman med alle dei andre kriteriene for god skriving. I eit slikt regime kan ein godt gje sidemålskarakter, utan at eg ser at det blir meir arbeid, og ein opererer med eit langt større felt enn det ein gjer no. (Og praktiske problem, som skulebyte etc. trur eg enkelt kan overkomast, i alle høve i ei digital verd.)
• Eit anna alternativ (som eg trur meir på, særleg i kombinasjon med noe slikt som punktet over) er å oppløyse heile morsmålsfaget, og fordele det på ulike fag, som til dømes språk, kommunikasjon og historie, etter modell frå andre land. Slik det er no, definerer norskfaget, tufta på fleire idear som skrik etter rullator og eldrebustad, eit felt som har blitt så stort at det vanskeleg kan tilpassast, ja, beint fram kolliderer med, mange av morsmålsfagets idear. Ta eitt døme frå nynorskdiskusjonen: Skrivekulturen ein ser i mange typar digitale tekstar (som til dømes ei rekkje bloggar, Facebook, MSN og SMS) representerer svært ofte eit aktivt, dialektnært og verbalt språk, der ein frispelt frå sjanger- og normkrava skulen stiller ser intuitiv skriveglede, språkbevisstheit, mottakarbevisstheit, og emne til å leike med normer (som ein då er nøydd til å tileigne seg og ha eit forhold til for å kunne kommunisere slik) ein sjeldan finn i skulestilane. Kor høyrer ein slik skriftkultur heime? Ikkje i morsmålsfaget, er eg redd, av di det ikkje er nynorsk nok, det ikkje er grammatisk nok — i det heile er det ikkje ein skulsk nok tekst for eit tekst- og forfattarsyn som morsmålsfaget målber: Ein finitt, avslutta tekst i ein av dei føreskrivne sjangrane, skriven av _ein_ forfattar — det inspirerte geniet — og som ein ikkje skal tukle med etter at læraren har sagt at denne teksten er godkjend og dermed avslutta, helst i skuletida innanfor ei gjeven tidsramme.

Eit utvida syn på det å vere ein deltakar i eit tekstbasert samfunn, med rom for mange lese-, skrive- og talesituasjonar vil vere utgangspunktet for eit slikt fag, der ein kan hive spørsmål om kva Ivar Aasen meinte i 1850 ut av sjølve skriftnormeringsspørsmålet (altså ikkje slik det er no, der vi nyttar romantikken som legitimeringsgrunnlag for nynorsken) og inn i historia. Elevane vil skjøne det perspektivet betre, jamvel få sympati for det, utan at det styrer skriveopplæringa i det som er ein radikalt annleis situasjon både kulturelt, språkleg og medie-/teknologihistorisk. Eg vil tru at det kan bli enklare å forklåre kva det er som gjer Jon Fosses og Frode Gryttens tekstar til det dei er viss ein slepp å måtte byggje undervisinga i nynorsk midt i den legitimeringssuppa vi no symjer rundt i: Det er ein viktig skilnad mellom bokmål og nynorsk, og den har både historiske, geografiske og ikkje minst estetiske forklåringar (faktorar som er viktige kvar for seg men ikkje minst i samspel), som ein mykje meir elegant kan få fram dersom ein nærmar seg heile tekstkulturen annleis enn det morsmålsfaget opnar for.

Og Jon Fosse er no ein ting, eg kan nytte noe så simpelt som meg sjølv som døme: Eg kjenner ikkje på nynorsken som primært eit språk som skal skilje meg frå dansk elitepåverknad eller som eit mål for dialekta mi, men primært som eit språk som ber med seg verdiane eg har vokse opp med der eg kjem frå, og som har språkestetiske ideal som dermed både plasserer meg og gjev meg identitet, i tillegg til at desse estetiske ideala skil det frå både engelsk og bokmål og gjev meg eit anna repertoar. Dette er med på å gje tankane mine andre former og det språklege uttrykket for tankane ein annan musikk enn det både bokmål og engelsk gjer. Nynorsken er ikkje dermed betre og bokmål/englesk dårlegare, men det er annleis. Denne annleisheita, heimekjensla, estetiske kompassnåla, kan ein nytte både på bokmål, engelsk og nynorsk, og eg trur at nynorsken er ein viktig berar av alle desse ideala for svært mange i Noreg, slik bokmålet er det for andre.

Uansett. Eg trur både nynorsken og bokmålet kan overleve, som to viktige skriftspråksinsitusjonar med lik reell status, og med den statusen nynorsken har fått som skriftspråk, meiner eg attpåtil at det er svært viktig, om ikkje av dei same årsakene som for 150 år sidan. Spørsmålet om karakterfesting kan bli eit spørsmål om koss og når i utdanningsløpet, snarare enn om.  Vidare kan ein bringe spørsmålet om sidemål (les: nynorsk) vekk frå feltet til blårussen, der ein trur språk berre handlar om flat transport av nøytrale idear mellom hovud, og der ein trur dette kan reknast om i effektivitet, kroner og øyre.

norskfaget, sidemål, skule norskfaget, sidemål