Digital literacy

Ingunn tok som kjent eit godt initiativ for eit par veker sidan, då ho oppretta ning-nettverket del & bruk (d&b), ein dele-, diskusjons og hang-out-nettstad for lærarar, skuleleiarar og andre som er tilknytt skule og utdanning på eitt eller anna vis. D&B opplevde i løpet av dei første dagane eit aldri så lite rush av påmeldingar, og er i skrivande stund oppe i 336 medlemmer, som etterkvart har byrja å organisere seg i interessegrupper (norsklærarar til høgre, engelsklærarar til venstre, one cross each). Eit godt initiativ, som òg har gått heim som ein god idè av kunnskapsministeren i Noreg.

Då Nasjonal digital læringsarena (NDLA) for nokre år sidan fekk initierings-/stimuleringsmidlar av Kunnskapsdepartementet, var det mykje takka vere ein søknad som argumenterte for digitale læremiddel designa rundt eit sosialkonstruktivistisk læringssyn. For å oppnå dette skisserte søknaden (som seinare blei materialisert som NDLA) ei todeling i læremiddela: a) eit redaksjonelt godkjend læreverk (fram til no kalla “lag 1”) laga av lærebokforfattarar eller liknande, og b) ein arena for samarbeid og deling, både for lærarar og elevar (først kalla “lag 2,” no kalla “delingsarenaen”). Denne arenaen blei tidleg tenkt som ein slags wiki, med ulike måtar og verktøy for å kommunisere, dele, skape ulike typar innhald direkte i nettlesaren, etc. Mykje av hovudpoenget med NDLA, slik eg ser det, ligg i denne delings- og samarbeidstanken.

Eit par morosame moment kan nemnast her. For det første var dei av oss som jobba med dette (og mange av oss jobbar med dette enno) nokså visse på at ein delingsarena var ein god idè, og at dersom det blei rett gjennomført, ville lærarar landet over sjå nytta i dette. D&B har no sust inn frå venstre som eit prov på dette, og kan hende òg ein konkurrent. D&B har fordelen av å vere frispelt frå alle dei føringane som automatisk knyter seg til prosjekt som er offentlegd eigd og finansiert, har provosert og skapt merksemd. D&B vil heller aldri blande seg inn i kvardagen til ei så konservativ yrkesgruppe som lærarane på den same måten som NDLA gjer det, som i nokre fylkeskommunar blir lansert som eit læreverk alle skal nytte: Ved å vere frivillig er det lett å unngå både forpliktelsar og kritikk, sidan dei gamle hovudfagsutdanna skinnvestane tar nøkkelknippa si og går andre stader. Og det er bra; alle som er med er med.

Eit anna moment er dette: Initiativ som D&B slepp òg kritikken som har kome nettopp mot delingsarenaen til NDLA frå Utdanningsforbundet, som nokså kategorisk har fråråda lærarane sine å dele. Deling vil seie det same som å jobbe gratis, og det vil ikkje fagforeininga ha noe av. Pedagogiske vinstar? Irrelevant. Interessante læringsteoretiske og –politiske initiativ? Gløym det.

Likevel: Det morosame i denne samanhengen, og ekstra morosamt for dei av oss som har deltatt i diskusjonane med Utdanningsforbundet, er at kunnskapsministeren vår, Bård Vegar Solhjell, roser nettopp eit slikt initiativ som dette som innovativt. Er det ikkje tankevekkjande at dei fleste av oss (dykk, for eg er ikkje medlem av Utdanningsforbundet lenger) er organisert i ein organisasjon som dreg i motsett retning?

Så får vi sjå, Ingunn og de andre som legg mykje tid ned i å vere moderatorar i D&B, kor grensesnittet kan gå mellom D&B og delingsarenaen, som framleis for øvrig jobbar med å kome over spørsmål om til dømes personvern, opphavsrett og dei nemnte kjepphestane til Utdanningsforbundet – spørsmål D&B i si blotte frivilligheit slepp å forhalde seg til. Eg trur, heilt for eiga rekning, at det ikkje er rom for begge to heilt uavhengig av kvarandre – det er ikkje så mange potensielle bidragsytarar til slike delenettverk i andedammen vår, jamfør bloggposten og den påfølgjande diskusjonen hos Jørn. Kan hende viser dette at slike initiativ ikkje kan institusjonaliserast – at fylkeskommunalt vedtatt spontanitet ikkje er greia? Eller kan hende kan ein kombinere det spontane og fritt initierte, friviljuge og fandenivoldske med trygg lagringsplass, open kjeldekode og eigarskap til innhald?

d&b, ndla, utdanningsforbundet deling, læring, ndla, utdanningsforbundet

Før jul nytta eg JumpCut saman med ei gruppe fjernstudentar eg underviser, der ei av oppgåvene handla om det å gå andre vegar for å lage rapportar, dokumentarar og forteljande tekstar. I innspurten til studentane kom meldinga om at Yahoo kutta ut JumpCut, sannsynlegvis av kostnadsårsaker. Ein har framleis tilgang til filmar ein har laga, men ein kan ikkje laste opp nye klypp. 

Heldigvis, får eg seie i ettertid, valde dei færraste å nytte JumpCut — dei hadde valet mellom fleire verktøy, og dei aller fleste nytta GoAnimate, ei teneste som har mange likskaper med JumpCut og andre w20-reiskapar: Registrer ein konto for ei gratis teneste, og håp på det beste. I prinsippet ligg GoAnimate i den same risikosona: Legg du ut skulearbeid her, har du ingen garanti for at du finn det igjen når karakteren skal setjast. Verken Jumpcut eller GoAnimate har funksjonar for å laste ned produktet du har laga til disken din, så produkta du skaper, kan du aldri fullt ut eige. 

Eg må nok røme inn at eg ein del av denne generelle optimismen rundt konseptet gratis på nett, og har formidla dette på mange måtar til skulen. Når då dei enkle spørsmåla, som “det kan då ikkje vere gratis,” “kva då om [fyll inn W20-tenesta her] går konkurs” og “er du heilt sikker på at eg alltid får tak i det når det ligg på nett,” har blitt stilt, har eg lett overberande ledd det heile vekk. Konseptet “gratis” følgjer andre reglar enn dei som rår i ein økonomi som er avhengig av verdslege ting som produksjon av fysiske eksemplar, transport, etc. 

Chris Anderson skriv om dette i artikkelen Free! Why $0.00 Is the Future of Business, og får kommentarar til dette av Eirik Solheim, mellom mange andre, som undrar seg over dette med kostnader: Produksjon av eit medieprodukt eller ei datateneste er ikkje gratis. Distribusjonskostnader er som regel noe heilt anna i det digitale enn i det analoge, men det er framleis snakk om tenester som krev fysiske gjenstandar som harddiskar og nettverk, som igjen kostar. Det enkle og billege i distribusjonsdelen blir igjen svært komplisert i merksemdsdelen av forretninga. Påstanden om free as the future of business kokar då ned til mellom anna at du får produkt gratis mot å betale for tenester tilknytt produktet.

Den største investeringsrisikoen i denne økonomien er det likevel du og eg som tar. Dersom du har lagt tid ned i konseptet JumpCut, har du no ikkje høve til å gjere noe meir med det, ikkje ein gong laste det ned. Denne risikoen går du til fleire nettenester med, som til dømes GoAnimate, som fleire lærarbloggarar har brukt. I praksis vil dette òg gjelde Googles tenester, som calendar, documents, etc., sjølv om du her har høve til å eksportere dokumenta og lagre dei på disk. No trur eg ikkje nødvendigvis Google legg ned documents-satsinga si, men mange av oss trudde det same om Notebook, som nyss blei kutta. Og alt eg har av e-post dei siste 4 åra ligg på Googles serverar.

The Economy of Free har altså ein risiko som kan hende er større enn det vi liker å tenkje på. Eg fryktar at denne risikoen aukar i desse finanskrisetidene. Facebook kan stå som eit døme på dette. Det er gamalt nytt at du nesten sel sjela di etter gamal møt-djevelen-i-vegkrysset-modell når du opprettar ein Facebook-konto, og vi har vel eigentleg aldri trudd at biletet frå helgeturen til Amsterdam som ein dårleg kompis la ut skulle kunne kome til å brukast til noe. Men no signaliserer altså Facebook at dei tenkjer å gjere nettopp det, av di dei er nøydde til å ta ut kapitalen vi har sett inn. Nett som Robert Johnson, altså, berre at han fekk noe kulare igjen for sjela si.

Så før noen bruker fritt av bileta av meg på Facebook, vil eg berre seie følgjande: Det var ikkje meg for eg var heime akkurat då, dei to stripene kvitt pulver på spegelen foran han som ikkje er meg er bruspulver, og blondinene til høgre og venstre for meg er uansett tantene mine.

web 2.0

Printing Press, Thomas Hawk, Flickr (cc)

Petter Gottschalk skriv om dette i Aftenposten i dag, og Espen Andresen kommenterer ypperleg på bloggen sin: Publiseringstradisjonane og -apparata i akademia er i krise. For mange akademikarar står og fell framtida på om du publiserer, og publiseringa er oftast knytt opp til svært tunggrodde tradisjonar og system. Som Gottschalk nemner som eit døme i kronikken; ein artikkel som handlar om ei spørjeundersøking utført i 2008, og som skal inn i eit (meritterande) tidsskrift med fagfellevurdering, vil i dette systemet kunne risikere å hamne på trykk først i 2013, etter rundar med vurderingar og korreksjonar. Kva tyder det for både tilgang på forskingsstoff og kontakt med publikum at ei tolking av stoda i 2008 blir formidla i 2009?

Dette er problematisk på fleire plan. Det er ikkje berre endringar i teknologien som skjer fort for tida, i den grad ein kan lausrive teknologien frå omgjevnadene, og et spenn i tid på 4-5 år før ein idé kjem ut og kan diskuterast kan rett og slett vere destruktivt. I faget eg held på med, treng eg kanalar for formidling og publikasjon som er kjappar enn som så, og det vil eg tru gjeld fleire fagfelt: Politikk, økonomi, teknologi, etc.

Desse endringane handlar ikkje minst, som fleire av oss bloggar mykje om, om koss vi les, koss det vi les blir formidla, og haldningar, tradisjonar, teknologiar og økonomi tilknytt dette med tekst og informasjon i digitale medium. Det er derfor rart at ein i ei tid med så store endringar i medielandskapet nettopp i akademia, med sine behov for å formidle og setje dagsorden, ikkje er blant dei første som tenkjer nytt. Og ekstra rart er det at publiseringskanalane for refleksjonar knytt til digital  tekstkultur  så til dei grader er vikla inn i heilt andre verdisystem. Skal eg publisere ein artikkel som til dømes tar utgangspunkt i observasjonar av ungdommar medan dei nyttar sosiale kanalar på nett, vil dette gjennom tradisjonelle fagfellevurderte tidsskrift kome på trykk eit par år etter at det har blitt gårsdagens nyheiter.

Ikkje minst skuldast dette at fleire og fleire går utanom dei etablerte kanalane med mykje av det dei formidlar, og nettopp nyttar bloggen og digitale nettverk for å  bringe meiningane sine til torgs og få dei drøfta. Å halde på trykte og/eller fagfellevurderte tidsskrift som den einaste kanalen for publisering vil for mange av oss tyde det same som gløymsle, sidan tankane du får på trykk sannsynlegvis har vore drøfta i andre medium for lengst. Gode, (meir eller mindre) akademiske skribentar og bloggarar finst det mange av, og mange bidrar gjennom den sjølvmotiverte, umeritterande publiseirnga si til å setje dagsorden: Tim O’Reilly og Michael Wesch kan vere to utanlandske døme på det. For oss som putlar med digital tekstkultur handlar det om å delta i dei digitale nettverka eller å døy, altså.

Eg synest derfor det er naturleg å spørje seg om det ikkje finst alternativ til dei etablerte rutinene for meritterande publisering, som tar inn over seg det at noe faktisk har skjedd på kommunikasjonsfronten dei siste par hundre åra. I praksis vil jo til dømes ein blogg ha eit slags merittokratisk tilsnitt, i det at ein gjerne kan vise til faktiske og aktivt kommenterande lesarar, sjølve pulsen i ein blogg. Ved sida av dette vil ein blogg gjennom nokre av bloggpostane demonstrere fagleg orientering gjennom litteraturtilvisingar og lenker til andre tekstar/skrivande på nettet. Dermed kan bloggen demonstrere ei større breidd i forskartilveret enn ein gjerne kan i ei artikkelbasert publiseringsliste; her deltar du med både små og store innlegg, er med i diskusjonar på eigen og andres bloggar, og legg ut tankar tilknytt andre relevante aktivitetar, som føredrag, etc. Blogg og tidsskrift kan såleis fylle kvarandre ut, der bidraga, om en overlappande, kan vere av ulik art.

I tillegg, om så var ønskjeleg, går det jo an for eit utval fagfeller å heilskapsvurdere ein persons digitale publikasjon? Ta til dømes Michal Wesch, som eg nemnte over. Dei fleste kjenner kan hende eit par av videoane han har laga, som du enkelt finn på Youtube-kanalen hans. Når ein ser kva bidrag desse er i diskusjonane som handlar om læring i digitale medium, kan ein spørje seg kvifor ikkje slike tekstar skal kunne vere med i ein CV, særleg i samanheng med resten av produksjonen hans, både blogg, artiklar og føredrag. For det er nettopp gjennom formatet og kanalane han har greidd å slå ned såpass breidt og effektivt som det han har gjort. Eg synest det er svært interessant å lese det han skriv i artikkelform, men det er tilsvarande interessant å få med seg resten av breidda i formidlinga hans, ikkje minst den digitale, utradisjonelle. Kva er grunnane til at ein ikkje skal kunne ta inn dette i eit system for kvalitetsvurdering?

Som bloggar er det derfor paradoksalt at eg har eit problem, all den tid interessante folk faktisk kommenterer (ein del av) det eg skriv, og all den tid eg får tilbod om å halde føredrag og konferanseinnlegg som resultat av at bloggen min blir lesen. Slik. No er det sagt, og eg har teknisk sett kasta vekk eit par timar av forskings- og formidlingssida mi, og må tilbake til den eigentlege artikkelen min om Gunther Kress og design i digitale medium, som, viss eg har flaks og jobbar godt, kjem i ein antologi om eit år.

blogg, lesing, literacy, publisering

Ein kollega og mentor her på universitetet, Bjørn Kvalsvik Nicolaysen, har coina omgrepet “tilgangskompetanse” som eit omgrep for alt det vi treng av kompetanse for å kome til informasjonen, tekstane, som omgjev oss på ein god måte.  Eit godt ord, og eit viktig perspektiv, me thinketh: Det er viktig å tenkje tilgangskompetanse for å syte føre at så mange som muleg kan forstå og delta i samfunnet.

I eit teknologisk perspektiv er det fleire hindringar for tilgangskompetansen. På nokre skular/universitet har ein nyss greidd å heve datakompetansen til eit nivå der dei tilsette, altså dei som skal gje dei unge kompetansen dei treng for å delta i verda dei er ein del av, greier å opne e-postmeldingane sine. Dette er digital kompetanse på eit svært lågt nivå, og dersom ein er der nede, har ein ikkje føresetnader for å meine noe om meir grunnleggjande diskusjonar om koss ein som utdanningsinstitusjon skal møte eit langt på veg gjennomdigitalisert samfunn. Derfor strandar ofte diskusjonane kring IKT ofte på banale spørsmål om opplæring på svært låge nivå, medan interessante utdanningsteknologiske perspektiv må vike.

Ei slik utfordring, som eg svært gjerne skulle ha sett som eit eige tema på fleire utdanningskonferansar framover, er spørsmålet om formata vi vel for informasjonen vi lagar. Slik eg ser det er kommersielle aktørar, som til dømes Microsoft, it’s learning, Fronter og Apple, frå ei side sett ein av dei største fiendane til demokratisk og rettvis tilgang til og behandling/tolking av informasjon i digitale medium. Å lukke inne informasjon til dømes  i ein LMS tyder å ta eigarskap over det som ligg der, og hindre bruk av informasjonen der fritt og ope. Dersom ein lærar vil arbeide saman med andre, tyder det at det kan gjerast dersom dei andre kan få tilgang til LMS-en, ikkje gjennom opne kanalar der alle har den same tilgangen til informasjonen. Vel kommunen/fylkeskommunen at dei ikkje har råd til LMS-en dei brukar og byter til eit betre tilbod, har du svært begrensa mulegheiter for å ta med deg det du gjerne har brukt år på å lage.

Det same gjeld utdanningsframstøyt frå til dømes Microsoft, der dei pushar i og for seg god programvare som Office og OneNote i skulen, i ein freistnad på å vinne lærarar og følgjeleg marknadsandelar. Ein av presentasjonane eg var på på årets BETT handla nettopp om programmet OneNote, og koss det kunne nyttast i skulekvardagen.

Akademia burde ikkje vere arenaen der slike initiativ har fritt spelerom. Dette er ikkje ein fiendtleg haldning til noe som helst slags marknad for programvare, men i denne konteksten står prinsippa om å gje alle like vilkår og dei same føresetnadene for kunnskap og utdanning høgare enn interessene til programvaremarknaden.

Omgrepet tilgangskompetanse har altså både sosiale, politiske og teknologiske sider, som alle speglar kvarandre gjensidig. Eg skulle derfor gjerne ha sett at alle kommunar og fylkeskommunar brukte opne standardar for all informasjonen (no er det jo ting på gang her i forhold til dokumentformat) ein har liggjande, og at ein la vinn på å late både elevar, lærarar og forskarar ha tilgang til same informasjon, og vite at dei ikkje let seg bruke i kommersielle spel som ikkje bryr seg om desse ideala.  I dette perspektivet handlar den digitale kompetansen vi skal gje elevane våre ikkje berre om knotting på datamaskinene, men om mekanismane og ideologiane bak surfinga dei bedriv på nettet.

Altså, i slekt med gode, gamle akademiske ideal, dette: Avdekk både kjelder, resonnement og teknologi i det du gjer, lat det vere ope og tilgjengeleg både for kritikk og vidare arbeid, og dersom dei teknologiske aktørane i denne verda hindrar dette, finn vi nye. Kva hadde det kosta landets fylkeskommunar å opprette, utvikle og drifte ein (til dømes) Moodle-plattform i staden for Fronter/it’s learning?

lms, opne standardar

… Antikonferansen, blei gjennomført i dag, der nokre av oss som på ein eller annan måte interesserer oss for og arbeider med IKT i læring samla oss på Gardermoen, sponsa av IST (som dermed muleggjorde reisa til Gardermoen for dei ulike deltakarane). Leif Harboe var primus motor, og vel den som heiv ut ideen om ein kjettarkonferanse i første omgang (?). Fleire av deltakarane, om ikkje alle, hadde norskfagleg tilknyting, og fleire av innlegga med påfølgjande diskusjonar dreidde seg derfor om norskfaget.

Anti-elementet i denne forsamlinga handla om ulike utfordringar i skuleverket, som ein ser eit behov for å imøtekome. Utan at dette er ei uttømmande liste over det som blei drøfta, heller subjektivt og fritt etter hausen, here goes:

• Evaluering er ei utfordring — evalueringa er gjerne læringssynets påtrengande og plagsomme sannheitsvitne, og legg sjølvsagt tydelege føringar for koss undervisinga skal skje. Koss tenkjer ein om avsluttande evaluering, og kva mulegheiter gjev (ulike variantar av) mappemetoden? I mi nokså steile motvilje mot evalueringa av skriveferdigheitene til norskelevane i vgs. gjekk eg nok litt arrogant ut mot eksamen/avsluttande vurdering og for ei eller anna form for mappevurdering, sjølv om nok kjerna av det eg meiner blei ivaretatt. Det er ikkje alltid like lett å finne stallplass til kjepphestane sine.
• Den alltid tilbakevendande diskusjonen om arbeidsbøra til norsklærarane kom opp, der dei fleste som har jobba med dette faget i skulen meir eller mindre har kjent koss det er å nesten knekke ryggen frå tid til anna. Fleire idear kom her opp, mellom anna måtar å før-jobbe med tekstane på, snarare enn å kvele elevane med tilbakemeldingar som dei likevel ikkje kan nytte direkte i teksten tilbakemeldingane er knytt til. Både Margreta og Marita hadde gode innspel her, sistnemnte har jo blitt norsklærarkjendis gjennom å peike på det ofte meiningslause slitet det er å rette norskstilar.
• IST presenterte eit prosjekt dei har saman med nokre skular (Sandvika vgs. mellom anna), der dei har utvikla eit Netvibes-liknande grensesnitt for å orientere seg i info-jungelen i skulen. Grensesnittet er meint å kommunisere (og gjer det også alt, til dels) med LMS-ane, slik at både lærar, elev og føresette kan setje saman relevante skjermbilete for sitt info-behov. Det såg svært smart ut.
• Ingunn kasta ut nokre tankar om eit undervisingsprosjekt over eitt år der ei utvald gruppe (motiverte) elevar i stor grad jobbar med W20-verktøy i norskfaget — deling, kommunikasjon, samarbeid, remix; på mange måtar eit genuint antiprosjekt. Dette prosjektet kan tenkjast som eit prosjekt fleire er involvert i, til dømes ved å involvere Kunnskapsdepartementet (ved Øystein Johannessen, som ein aktiv deltakar både på denne konferansen og i nærskylde diskusjonar og problemstillingar i bloggosfæren), fleire lærarar med liknande tankar om undervising, og ved å involvere forskarar, som til dømes meg, som kan nytte situasjonen som empirisk materiale.

Fleire gode moment blei drøfta og presentert, og eg måtte gå litt tidlegare enn dei andre, men eg er viss på at vi som deltok kjem til å drøfte dette på våre respektive bloggar.

Sjølve tanken om å ha eit forum for kjetterske idear synest eg er god. Og June (frå Hordaland fylkeskommune, som òg deltok med sine sedvanlege skarpe og gode innspel): Sidan du reduserte eigedomen eg har kjøpt frå eit stolt, men lite småbruk til eit lite, vesalt gardstun: Neste kjettarkonferanse kan vi ha på høyloftet på låven min, småbruk eller ikkje. Eg lover WiFi, lunsj og god kaffi!

konferanse, norskfaget, skule

Eg har sett meg som mål å bli ein meir effektiv doktorand dette året, og har innført eit bestemt antal timar kvar dag der eg avslutter distraksjonsprogram som Twitter, MSN og e-post berre for å skrive konsentrert. Dette er litt inspirert av, tja, mange Getting Things Done-guruar, men det var vel Cory Doctorow som skreiv mest overtydande om dette ein eller annan plass. Berre ved å setje av 20 minutt til dagen kan ein få mykje skriving gjort, avhengig av kva ein skriv, sjølvsagt. 

Så, derfor: Av med Twitter og mailprogrammet, på med Mellel eller Scrivener, eller (Gud forby) Word.

Uncategorized

I kveld går turen til Oslo, der vi skal ha eit par dagar med NDLA-arbeid på dagtid (og der eg skal prøve å bruke ettermiddag og kveld på strukturert artikkelskriving. Yeah, right). Nytt batteri i den etterkvart tilårskomne Mac Book-en og mobilt breidband frå Telenor skal borge for tett kontakt med The Matrix når eg måtte ønskje.

Ein del av arbeidet for tida vil handle om det som før blei kalla “lag 2″ i NDLA, men som no blir kalla delingsarenaen, av strategiske og pedagogiske årsaker. Delingsarenaen blir testimplementert i månadane som kjem, før tanken er å lansere det som ein del av NDLA. For dei uinnvigde: Lag 1 i NDLA er det som du finn og vil finne her, altså redaksjonelt utarbeidd/godkjend lærestoff presentert i eit nokså tradisjonelt lærebokformat. Det vil seie: Informasjonselementa (bileta, tekstane, oppgåvene, filmane, etc.) er lagra/organiserte slik at det er relativt enkelt å lage fleire vegar inn i stoffet. Det er til dømes interessant å kunne søke på alle oppgåvene som er laga på taksonominivå X, som handlar om emne Y og som er berekna på gruppearbeid over ei veke på det aktuelle klassetrinnet. Dette er det reint teknisk lagt opp til. Dette gjeld altså “lag 1,” det nokså tradisjonelt orienterte lærestoffet.

Rosina i NDLA-pølsa (ein metafor eg ser det er vanskeleg å få noe godt ut av) er etter mitt skjønn delingsarenaen. Her er det meininga å skape rom for å jobbe med ulike typar tekst, informasjon, tilnærmingar og metodar på nett, og hale det som skjer i klasserom og på arbeidsrom ut i den verkelege verda fylt av ekte folk. Elevane i skulen er i ferd med å danne og utdanne seg sjølv i dei teknologiane for lesing og skriving som no siv inn og overtar mange av rollene eldre tekstteknologiar har hatt, medan skulen så langt har halde på den hemmelege tekstkulturen sin: Ingen skal sjå teksten anna enn ein lærar, absolutt ingen skal bruke han vidare, og det meste du gjer skal du gjere i full einsemd. Stikk motsett av koss vi jobbar med tekst og informasjon i den verkelege verda, med andre ord. Ein viktig del av denne hemmelege kulturen er sjølvsagt behovet for kontroll, i eit regime der alle elevar i utganspunktet er truande til å bryte denne kontrakten av einsemd gjennom juks, altså det som for resten av levetida deira blir kalla samarbeid og kjeldebruk.

Delingsarenaen er då meint som eit forsøk på å opne opp skuletekstane mot resten av verda, eller å kople desse storleikane. Elevane har med desse digitale tekstteknologiane ikkje berre kraftige reiskaper til å tolke og sortere verda for seg sjølv som ein del av sin eigen tanketeknologi, men dei har fått høve til å bringe sine eigne tankar ut, mulegheiter til å skape og påverke — både ei innoverretting og ei utoverretting i tankeverksemda si ved hjelp av desse literacy-teknologiane. Dersom målet med skrive- og leseopplæring, eller danning i det heile, er å ruste elevane til å bli kritiske og deltakande menneske som kan nytte kunnskapane sine til å gjere verda betre, kan ein etter mitt skjønn ikkje late vere å utnytte akkurat dette potensialet (for det er trass alt berre eit potensiale) i digital teknologi. Ein kan heller ikkje late danninga i desse skriveromma vere opp til elevane sjølv, som tekstkulturar som heile tida befinn seg under skulens radar. Vi treng både skriverom og språk for å snakke om dette, men har eigentleg i skulen ingen av delane.

Her er sjølvsagt fullt av skjær i sjøen. Er det i det heile muleg å tenkje seg at fenomen som har vokse fram som sjølvmotiverte aktivitetar (tagging, folksonomi (til dømes rating av artiklar), deling) kan takast inn i skulen, eller blir det berre nok eit forsøk på å skulifisere ein kultur som høyrer til andre stader? Kor interessant er det eigentleg å blogge når det er norskleksa til neste veke? I tillegg er jussen i det å leggje ut elevarbeid ei utfordring. Alle er i delingsarenaen knytt opp mot sin eigen identitet, og ingen kan vere anonyme. Elevane er verna av personopplysingslova, og mykje av det vi ser av sjølvmotvert skriving på nett inneheld så myke sensitiv informasjon at det blir vanskeleg å leggje dette ut som skulearbeid, ope og ikkje-anonymt. Ei anna utfordring er å formidle desse ideane til dei som skal bruke dette i skulen. Dette kan vere svært vanskeleg, når ein her opererer med ulike kunnskapsideal og når språket og termane mellom dei ulike tradisjonane er inkommensurable. Det liknar mykje på førestellinga om ulike paradigme, dette.

Eg trur uansett ikkje på å prøve å lage Facebook for skulen, men å vere heilt tydeleg og klår på at dette er skule. Likevel trur eg at det går an å vere like tydeleg på å formidle at skulen er ein del av verda utanfor klasserommet, og at utdanning ikkje er fråkobla verda. Å samarbeide på tvers av studieprogram og fylkesgrenser om ein fagleg wiki vil såleis (som eitt av fleire døme) kunne vere ein aktivitet som reelt har ein funksjon for elevane, både som prosess og produkt, og som ikkje er adskilt frå idear, metodar og teknologiar utanfor skulen, men ein del av ein heilskap. Ein vil sjølvsagt aldri kunne skape den same entusiasmen rundt tekstane på denne arenaen som eleven har rundt sin eigen blogg eller i dei situasjonane dei chattar med vener på ettermiddagen, men det er heller ikkje naudsynt, viss ein greier å skape meiningsfylte arbeidssituasjonar og synleg- og levandegjere dei overordna måla ved det å gå på skule i det heile. Og å ta høgde for vandalisme og andre slagsider av det å kaste seg ut på nettet på denne måten er ein del av heile dette digitale danningsbiletet — kvifor ikkje lære å forhalde seg til ulike nivå av dette i skulen?

Eg er usikker på om ein delingsarena som dette vil kunne bidra til dette, men eg er i alle høve sikker på at dei hemmelege tekstane og haldningane til elevar som suspekte personar ein har behov for å sperre inne og kontrollere ikkje er vegen å gå.

literacy, ndla, norskfaget, skule deling, lesekunne, literacy, ndla, skule, web 2.0

Det er ikkje meininga å tråkke noen på føtene dersom dei no går inn i ei lang og svart økonomisk natt og slit med for for høge lån, men det er no eingong mi ærlege meining at det er fleire sider ved denne krisa vi no er på veg inn i. Ei av desse handlar om rolla utdanningssystemet kan spele i prospekta vi har frametter, kor vi kjem frå, er og vil gå. Inkje mindre.

I Dag og Tid skriv Atle Måseide om skulen og pedagogikken, noe han har gjort mange gonger før. Eitt av poenga hans er nettopp slagsida ved vendinga pedagogikken tok ultimo 60-/primo 70-tal, med dei følgjene at krav til faglege kunnskapar både blir reduserte og sett på som årsaka til mykje vondt i skulen, som reduserte sjølvbilete, mobbing, segregering, etc. Desse mjuke, sosialt orienterte pedagogiske tankane har bidrege til eit fiendebilete i den fagleg dyktige, universitetsutdanna læraren med ambisjonar for faget sitt i skulen, slik at vi i skulen ikkje kjem vekk frå dikotomiar som fagleg dyktig versus pedagogisk flink lærar, sosialt tilpassa elev versus fagleg flink elev, osb. Dette fiendebiletet tilhøyrer ikkje fortida, men lever feitt i dag.

Måseide gjer ei kopling (fritt etter hausen her, har avisa liggjande heime) mot kva syn ein elev har på seg sjølv i dag, og med fare for å høyrest ut som ein gamlis må eg innrøme at dette er noe eg kjenner igjen både på skule- og universitetsnivå: Identiteten, sjølvkjensla til menneska i eit slikt system som vi har konstruert botnar ikkje i tilkjempa ferdigheiter eller prestasjonar til dømes tilknytt fag, som eleven har jobba fram mot. Men det manglar ikkje på sjølvkjensle, likevel, hos mange av dei unge. Viss den då ikkje er festa i noe av substans, borgar det for problem, både på individuelle og sosiale nivå. Vi kan se dette mellom anna i koss ungar og ungdom relaterer seg til systema rundt oss, som til dømes media. Vilkåra for tv-sjangrar som Idol og ulike realitykonsept finn vi mellom anna i at vi har oppseda menneske som faktisk og reelt er utrusta til å finne tilhøyrigheit, idear og draumar her — eitt av mine store prosjekt som far er å prøve å forklåre ungane at dei faktiske kunnskapane ein god artist dei ser på tv har er eit sikrare kort enn 2,5 minutt i beste sendetid.

For min eigen del kan eg tilføye: Det lèt ikkje til å vere eit overordna mål med det å ta utdanning, anna enn at det i høgda er noe ein må for å skaffe seg ein bestemt økonomisk status. Verdiane ligg plasserte rundt omkring andre stader i samfunnet enn i det å etterstrebe ideal knytt til kunnskapar, det å kunne analysere, kritisere og skape, endre, osv. Dette er mellom anna årsakene til at elevane langt meir frykta å kome for seint til ettermiddagsjobben på bensinstasjonen enn dei frykta nedsett karakter av di dei ikkje gidd levere skulearbeid: Sjefen på bensinstasjonen er personen som står mellom dei og ein ny iPod, og eg som norsklærar eller førelesar representerer ingen reell trussel i dette verdisystemet. Eg er oppseda av to kraftsosialistar (i alle forstandar av ordet) som også hadde materielle mål med det dei kjempa for — at ungar og barnebarn skulle ha det betre enn det dei hadde det i barndomen — men ikkje utan ei ramme av andre verdiar og perspektiv.

Eg er ikkje så naiv at eg ikkje ser at dette er ekstremt samansett, og ikkje minst prega av globale føringar og hendingar. Likevel, ein av komponentane i denne samansettinga er økonomien vår, men kan hende viktigare koss den har kome til oss og koss den har blitt verande der. Hadde vi på 60-talet jobba oss inn i ein innovativ tralt, der vi kom der vi er grunna kløkt, dugleik, kunnskapar og ikkje minst system som la til rette for at slikt kunne dyrkast og utviklast (= til dømes skule og forsking), hadde det no vore ein ting. Men det var aldri slik det var. Vi kom til å sparke borti ei kran som har runne sidan, og vil renne enno nokre år. Vi fekk det vi trong på andre måtar enn til dømes Finland, som erke-dømet i alle utdanningsdiskusjonar, fekk det. Dette kan enno ei stund skjule at vi langt på veg prioriterer viktige ting (igjen: skule og utdanning) som eit utval apekattar ville ha gjort det.

Så, kan hende det at vi no mest sannsynleg går inn i ein smalare periode snarare kan snuast til moglegheiter i staden for å bli oppfatta som eit trugsmål? Eg trur nemleg det, men ikkje viss alt som blir sagt om denne økonomiske krisa blir ikledd språkdrakta og termane til dei som har forårsaka krisa, som når (oh, the disappointment) Kristin Halvorsen oppmodar til å ta ein ekstra kjøperunde før jul, for å sparke i gang forbruket litt. Viss eg kan spekulere svært enkelt i følgjande scenario: Om tre-fire år står ein bråte med studentar og bankar på universitetsdørene, konkurransen om studieplassar aukar, ikkje berre på motestudia, og det forplantar seg nedetter i systemet. Vi har etterkvart eit klima der vi kan spele på andre oppfatningar av identitet enn det vi maktar i dag, der kunnskapar blir oppfatta som noe som faktisk og reelt betyr noe. Dette er verdiar som kan takast rett ut i forsking og utdanning. Kan hende greier vi å starte avvenninga frå oljepuppen nokre tiår tidlegare enn tenkt, om det då er tenkt noe her?

Når vi då går ut av krisa, om nokre tiår, kan vi då moglegvis gjere det som oppjusterte folk, ein slags Ape 2.0, som er rusta til å takle det at vi faktisk må skape noe sjølv etterkvart?

skule skule, utdanning

Eg har ein svært keisam laurdagskveld, der frua er på fest med vener og eg er heime foran TV-en. Kva anna er det å gjere enn å lage ein Wordle (via IBMs Many Eyes) av alle tekstane på Metallicas Black Album? Eg trur du får eit godt inntrykk av tekstane ved å kaste eit blikk på denne:

Ved å fokusere inn på ordet som får størst visuell tyngde i Wordle, “never,” og lage eit ordtre over samanhengane dette opptrer i, får vi dette biletet (klikk gjerne i biletet og søk på andre ord):

Uncategorized

(Klikk på biletet)

Dette er fabelaktig i all si enkelheit, for dei som ikkje alt har snappa denne opp (til dømes frå NRK Betas Eirik Solheim, der eg fann det). Dette set jamvel mykje av det vi diskuterer kring utdanning i perspektiv.

Jenter er i grunn eit nokså bra konsept.

Uncategorized